Η Σκοτεινή πλευρά μας: Όσα δεν φέρνουμε στο φως

γράφει η Ελισάβετ Πετρίδου

Υπάρχει μέσα μας ένας κόσμος μυστικός, σχεδόν αθέατος, που αποφεύγουμε να επισκεφτούμε. Αυτός ο κόσμος όμως είναι το άλλο μας μισό. Μας ακολουθεί παντού. Είναι η «Σκιά» μας. Όταν ο Ελβετός ψυχίατρος και ψυχαναλυτής, Carl Jung μίλησε το 1945, για την «Σκιά» -δανειζόμενος μια έκφραση που είχε χρησιμοποιήσει πολύ νωρίτερα σε βιβλία του ο Friedrich Nietzsche- έδωσε σαν ορισμό, ότι «είναι αυτό που κάθε άνθρωπος εύχεται στον εαυτό του, να μην είναι». Είπε χαρακτηριστικά: «Ο καθένας μας στέκεται στη σκιά, και όσο περισσότερο την αγνοεί, τόσο πιο σκοτεινή γίνεται».

Τελικά, τι είναι η Σκιά; Είναι το αρνητικό μέρος της προσωπικότητας μας, οι αδυναμίες μας, η «σκοτεινή» πλευρά μας. Είναι το μέρος όπου φυλάμε σκέψεις που δεν ομολογούμε, συναισθήματα που μας φοβίζουν και επιθυμίες που δεν ταιριάζουν με την «εικόνα» μας. Είναι το κομμάτι της προσωπικότητάς μας που κρύβουμε από τον κόσμο και συχνά από τον εαυτό μας. Δεν είναι απαραίτητα κακό, είναι το άγνωστο, το απωθημένο, το μη αποδεκτό. Ο ανεξήγητος φόβος, ο θυμός που δεν εκφράζουμε, οι καταπιεσμένες επιθυμίες μας, τα τραύματά μας, η ανασφάλειά μας.

Ας τολμήσουμε να κοιτάξουμε στα ανεξερεύνητα μέρη της ψυχής μας και να αντικρίσουμε τη σκιά μας κατάματα. Γιατί όλες και όλοι έχουμε μια σκοτεινή πλευρά. Και ήρθε η στιγμή να της δώσουμε χώρο. Όχι για να χαθούμε στο σκοτάδι της, αλλά για να ελευθερώσουμε το φως που κρύβεται μέσα της. Η σκοτεινή πλευρά μας μπορεί να κρύβει μια απίστευτη ομορφιά.

Όλοι οι άνθρωποι αγαπούν τα καλά χαρακτηριστικά, τα προτερήματά τους. Τους αρέσει να τα προβάλλουν και χαίρονται όταν τα αναγνωρίζουν οι άλλοι. Νοιώθουν αρεστοί, αποδεκτοί. Το ερώτημα είναι πόσο αληθινοί νοιώθουν;

Από μικρή ηλικία, μαθαίνουμε να καταπιέζουμε τα συναισθήματά μας. Να συγκρατούμε το θυμό, να κρύβουμε τη ζήλια, να ξεπερνάμε το φόβο. Με τον τρόπο αυτό όμως, ασυνείδητα, δημιουργούμε ένα εσωτερικό φίλτρο που απορρίπτει οτιδήποτε δεν συμβαδίζει με τα κοινωνικά αποδεκτά πρότυπα. Όμως, ό,τι απορρίπτουμε δεν εξαφανίζεται. Αντίθετα, παραμένει μέσα μας, περιμένοντας μια στιγμή αδυναμίας για να εκφραστεί, συχνά με τρόπους που δεν καταλαβαίνουμε. Η αποδοχή της σκοτεινής πλευράς μας, μας οδηγεί στην εναρμόνιση και την ελευθερία.

Κοιτάξτε βαθιά μέσα σας κι αναρωτηθείτε: Γιατί φοβάστε τη «Σκιά» σας; Επειδή κρύβει έντονη συναισθηματική φόρτιση; Επειδή την νοιώθετε σαν απειλή για την καλή εικόνα σας; Επειδή δεν συμβαδίζει με τον τρόπο ζωής σας κι αρνείστε να το παραδεχτείτε; Μήπως τελικά «άλλα θέλετε κι άλλα κάνετε;»

Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει λόγος να την απαρνείστε γιατί όταν αποφασίσετε να την φέρετε στην επιφάνεια παύει να είναι απειλή. Γιατί τότε αναλαμβάνετε συνειδητά, την ευθύνη για τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας και δεν τα αφήνετε να σας ελέγχουν. Βγάζοντας την σκιά σας από την αφάνεια, φέρνετε στην επιφάνεια όλες τις δυνατότητες και τον πλούτο που κρύβετε μέσα σας. Ο αποδεκτός εαυτός σας, που φτιάξατε συνειδητά, είναι περιορισμένος. Μην θεωρείτε τα αρνητικά συναισθήματα ως εμπόδια, μη νοιώθετε ντροπή για τα πάθη σας, μην κρύβετε τις ανασφάλειές σας. Αντλήστε από αυτά την ενέργεια για να επιδιώξετε τις αλλαγές που χρειάζεστε στη ζωή σας.

Η σκοτεινή πλευρά δεν είναι απλώς ένα σύνολο «αρνητικών» χαρακτηριστικών. Είναι και η πηγή της έντασης, της δημιουργικότητας, της αυθεντικότητας. Μέσα της βρίσκονται τα κομμάτια που δεν τόλμησαν να υπάρξουν ελεύθερα. Όταν τα αγνοούμε, μας ελέγχουν σιωπηλά. Όταν τα αναγνωρίζουμε, μπορούμε να τα κατανοήσουμε και να τα μετασχηματίσουμε.

Ο ψυχολόγος Robert Johnson, υποστηρίζει ότι τα υπόγεια, αλλά εξαιρετικά πολύτιμα, σκιερά κομμάτια μας, που συνήθως αγνοούμε, είναι η πηγή της δημιουργικότητάς μας, αλλά και η μόνη μας ελπίδα για την πνευματική μας ολοκλήρωση.

Το δύσκολο δεν είναι να παραδεχτούμε ότι έχουμε αδυναμίες, το δύσκολο είναι να αποδεχτούμε όσα δεν θέλουμε να είμαστε. Να αγαπάμε τον εαυτό μας χωρίς να τον ωραιοποιούμε. Να δεχτούμε ότι μέσα μας συνυπάρχουν αντιφάσεις. Ότι σαν άνθρωποι, μπορούμε παράλληλα να αγαπάμε και να ζηλεύουμε, να είμαστε γενναιόδωροι και εγωιστές, γενναίοι και φοβισμένοι, θυμωμένοι και χρούμενοι. Η αυτογνωσία δεν είναι μια ευχάριστη διαδικασία, κρύβει όμως μέσα της ωμή ειλικρίνεια. Και μέσα σε αυτή την ειλικρίνεια, κρύβεται η πιο βαθιά μορφή ελευθερίας: να είμαστε ολοκληρωμένοι σαν άνθρωποι, όχι τέλειοι. Κι αυτή η ολοκλήρωση έρχεται μόνο με τη συμφιλίωση με κάθε πτυχή του εαυτού μας, όσο σκοτεινή κι αν είναι.

Γιατί το φως δεν υπάρχει χωρίς το σκοτάδι. Και όσο περισσότερο αρνούμαστε το ένα, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να κατανοήσουμε το άλλο. Μέσα μας κρύβουμε ανεκτίμητα δώρα. Και όταν γνωρίσουμε τη σκοτεινή πλευρά μας μπορούμε να καταλάβουμε και τα δώρα που μας φέρνει. Αρκεί να αναγνωρίσουμε τη δύναμη που κρύβεται σε αυτή. Συνήθως είναι και η πιο δημιουργική. Εξάλλου, όπως είπε και ο Jung: «Όσο πιο μεγάλο είναι το δέντρο, τόσο πιο μεγάλη είναι η σκιά του».

Φωτογραφία: Ελισάβετ Πετρίδου

Βιβλιοπροτάσεις:

Το Κόκκινο Βιβλίο του Carl Jung

Ένα θεμελιώδες έργο που καταγράφει τις εσωτερικές αναζητήσεις του Jung και τα όνειρά του, τα οποία έγιναν η βάση για τις θεωρίες του σχετικά με το συλλογικό ασυνείδητο και τα αρχέτυπα. Το βιβλίο αποτελεί ένα είδος προσωπικού ημερολογίου, γεμάτο φαντασιώσεις και ψυχικές εμπειρίες. Μέσω αυτών, ο Jung προσπαθεί να κατανοήσει τις βαθύτερες διαστάσεις του ανθρώπινου ψυχισμού. Όπως έγραψε η Sara Corbett στους New York Times: «Δημιούργημα ενός από τους αληθινούς οραματιστές της σύγχρονης ιστορίας […] που αναδεικνύει τη θέση του Jung ανάμεσα σε επαναστατικούς στοχαστές, όπως ο Marx, ο Orwell και, φυσικά, ο Freud».

Η Σκιά του Robert Johnson Πως να συμφιλιωθείτε με την σκοτεινή και πιο δημιουργική πλευρά του εαυτού σας

Σε αυτό το βαθιά ενορατικό βιβλίο, ο γνωστός ψυχολόγος και μαθητής του Jung, Robert Johnson, αναλύει το θέμα της Σκιάς και με έναν απλό και πρακτικό τρόπο μας βοηθάει να εξερευνήσουμε τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής μας, προτείνοντας μεθόδους αποκατάστασης και συμφιλίωσης με τα υπόγεια, αλλά εξαιρετικά πολύτιμα, «ψυχικά μας απόβλητα».

ΣΚΙΑ του Πέτρου Θεοδώρου Ο σιωπηλός σύντροφος στο ταξίδι της ζωής μας, μια επίσκεψη στα άδυτα των στιγμών και των ημερών μας

Ο Πέτρος Θεοδώρου είναι ψυχοθεραπευτής, που δουλεύει με την προσέγγιση Gestalt στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το βιβλίο των Σκιών απευθύνεται στον οποιονδήποτε αναγνώστη που ενδιαφέρεται να γνωρίσει την αρχιτεκτονική της κατοικίας του εσωτερικού του παιδιού, καθώς και κάποιες ύπουλες Σκιές του συστήματος «οικογένεια». Είναι ένα ταξίδι με έντονες υπαρξιακές αποχρώσεις, το οποίο δεν προϋποθέτει καμία σχετική ή ειδική γνώση εννοιών και όρων.