Γεώργιος Ν. Παπανικολάου: Εκεί που ξεκίνησαν όλα

Δημοσιεύθηκε στον ένατο φύλλο της εφημερίδας ΖΕΥΞΗ την Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου

Στο σημείο μηδέν του μεγάλου ιατρού και επιστήμονα που με το έργο του άλλαξε την ιατρική και συνέβαλε στη διάσωση εκατομμυρίων γυναικών σε όλο τον κόσμο. Στην Κύμη. Στη γενέτειρα του Γεωργίου Ν. Παπανικολάου, η πατρική του οικία αποκτά έναν νέο ρόλο, καθώς μετατρέπεται σε Μουσείο αφιερωμένο στη ζωή, το έργο και την επιστημονική του παρακαταθήκη.

Την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, στις 12:00, το Μουσείο «Γεώργιος Ν. Παπανικολάου» ανοίγει επίσημα τις πόρτες του στο κοινό, με τα εγκαίνια να πραγματοποιούνται παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα. Η ιστορική πατρική οικία του ανθρώπου που ανακάλυψε το Τεστ Παπ μετατρέπεται έτσι σε έναν σύγχρονο, πλήρως προσβάσιμο και τεχνολογικά εξοπλισμένο χώρο, που φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την επιστήμη και τον πολιτισμό.

Η δημιουργία του Μουσείου αποτελεί ένα εγχείρημα που εξελίχθηκε σταδιακά τα τελευταία χρόνια, με τον Δήμο Κύμης-Αλιβερίου και το Ινστιτούτο Παπανικολάου να έχουν καθοριστικό ρόλο στην υλοποίησή του.

 Η υπογραφή για τη δημιουργία του Μουσείου

Η πορεία για τη δημιουργία του πρώτου μουσείου στον κόσμο αφιερωμένου στον Γεώργιο Ν. Παπανικολάου ξεκίνησε επίσημα στις 21 Ιουνίου 2024, όταν υπεγράφη η σύμβαση για την υλοποίηση του έργου.

Η σύμβαση υπογράφηκε στο Δημαρχείο Κύμης-Αλιβερίου από τον Δήμαρχο Νίκο Μπαράκο και τη μουσειολόγο Ηλιάνα Ζιώγα, παρουσία και του αντιπροέδρου του Ινστιτούτου Παπανικολάου, Παναγιώτη Αγγελόπουλου.

Ως χώρος του Μουσείου επιλέχθηκε η πρόσφατα ανακαινισμένη πατρική οικία του Παπανικολάου στην Κύμη. Ο σχεδιασμός προέβλεπε τη δημιουργία ενός χώρου που θα συνδυάζει την ιστορική μνήμη με σύγχρονες μουσειακές πρακτικές, μέσα από εκθέματα, προσωπικά αντικείμενα, διαδραστικές εφαρμογές, αίθουσα εκπαιδευτικών προγραμμάτων, αίθουσα εκδηλώσεων και χώρο περιοδικών εκθέσεων.

Από την ιδέα στην υλοποίηση

Η δημιουργία του Μουσείου δεν αποτέλεσε μια υπόθεση που ολοκληρώθηκε εύκολα. Η πατρική οικία του Παπανικολάου στην Κύμη χρειάστηκε να αποκατασταθεί και να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου μουσείου, χωρίς να χαθεί ο ιστορικός χαρακτήρας του κτηρίου.

Το κτήριο χρειάστηκε παρεμβάσεις σε βασικά σημεία, όπως η οροφή. Η νέα οροφή κατασκευάστηκε με ξύλινα φατνώματα, επιλογή που αποκαθιστά στοιχεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της Κύμης, ενώ πραγματοποιήθηκαν εργασίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγρασίας και απορροής υδάτων. Παράλληλα, αντικαταστάθηκαν οι ηλεκτρολογικές καλωδιώσεις και εγκαταστάθηκαν σύγχρονα συστήματα πυρασφάλειας, συναγερμού, καμερών και Wi-Fi, καθώς και οι απαραίτητες υποδομές για τη φιλοξενία εκδηλώσεων και ημερίδων.

Σημαντικό κομμάτι του σχεδιασμού αποτελεί και η προσβασιμότητα. Προβλέφθηκαν υποδομές για την εξυπηρέτηση ατόμων με αναπηρία, με την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας να χρηματοδοτεί την εγκατάσταση των απαραίτητων αναβατορίων και της ράμπας.

Παράλληλα με τις εργασίες στο κτήριο, εμπλουτίστηκε και το υλικό που θα φιλοξενηθεί στους χώρους του. Τον Δεκέμβριο του 2024 ο Δήμος Κύμης-Αλιβερίου παρέλαβε από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής ιστορικά κοινοβουλευτικά τεκμήρια που αφορούν τον πατέρα του Γεωργίου Παπανικολάου, Νικόλαο Α. Παπανικολάου, ο οποίος είχε διατελέσει βουλευτής Καρυστίας-Εύβοιας την περίοδο 1892-1895.

Έτσι, το υλικό του Μουσείου δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην επιστημονική πορεία του Παπανικολάου, αλλά επιχειρεί να φωτίσει και το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η προσωπικότητά του.

Οι χώροι και η αφήγηση του Μουσείου

Το Μουσείο Παπανικολάου έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε η περιήγηση στους χώρους του να ακολουθεί, ουσιαστικά, τη ζωή και την επιστημονική διαδρομή του Γεωργίου Παπανικολάου. Οι αίθουσες οργανώνονται σε θεματικές ενότητες, συνδέοντας την προσωπική του ιστορία με την επιστημονική του πορεία και την ανακάλυψη που άλλαξε την προληπτική ιατρική.

Στον πρώτο όροφο θα βρίσκεται ο χώρος υποδοχής, μαζί με το πωλητήριο, τη βιβλιοθήκη και τις βασικές υποδομές εξυπηρέτησης των επισκεπτών. Η πρώτη αίθουσα είναι αφιερωμένη στα παιδικά χρόνια του Παπανικολάου στην Κύμη, στον τόπο όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Στη δεύτερη παρουσιάζεται η αρχή της πορείας του, από τις σπουδές του στην Ιατρική έως τον γάμο του με τη Μάχη Παπανικολάου και την απόφασή τους να φύγουν για την Αμερική.

Στον κάτω όροφο η αφήγηση περνά στην επιστημονική του δράση. Ξεχωριστή αίθουσα είναι αφιερωμένη στη Μάχη Παπανικολάου και στη σημαντική, αλλά για χρόνια λιγότερο προβεβλημένη, συμβολή της στην ερευνητική προσπάθεια του συζύγου της. Η μεγάλη αίθουσα επικεντρώνεται στην επιστημονική έρευνα και στην εξέλιξη της μεθόδου που οδήγησε στο τεστ Παπανικολάου. Στην τελευταία αίθουσα θα αναπτυχθεί το διαδραστικό τμήμα του Μουσείου, με μικροσκόπια και εκπαιδευτικές εφαρμογές, δίνοντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να προσεγγίσουν βιωματικά την επιστημονική διαδικασία.

Ο τρίτος όροφος θα έχει διαφορετικό και περισσότερο δυναμικό χαρακτήρα, καθώς προβλέπεται να φιλοξενεί περιοδικές εκθέσεις, αλλά και πολιτιστικές ή επιστημονικές δράσεις. Με αυτόν τον τρόπο, το Μουσείο δεν σχεδιάζεται ως ένας στατικός χώρος αφιερωμένος αποκλειστικά στο παρελθόν, αλλά ως ένας ζωντανός χώρος γνώσης, έρευνας και πολιτισμού.

Η πρώτη γνωριμία με το κοινό

Πριν ακόμη ολοκληρωθεί το σύνολο της μόνιμης έκθεσης, το Μουσείο άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του στο κοινό με την περιοδική έκθεση «Μια ιδέα που αμφισβητήθηκε». Η έκθεση, που εγκαινιάστηκε την 1η Μαΐου, παρουσιάζει την πορεία του τεστ Παπανικολάου και τις επιφυλάξεις που αντιμετώπισε αρχικά η επιστημονική προσέγγιση του Παπανικολάου, πριν αναγνωριστεί διεθνώς.

Μέσα από φωτογραφίες, βιβλία, εκθέματα και οπτικοακουστικό υλικό, ο επισκέπτης έρχεται σε επαφή όχι μόνο με την τελική ανακάλυψη, αλλά και με τη διαδικασία της επιστημονικής αναζήτησης, τις αμφισβητήσεις και την επιμονή που απαιτήθηκε μέχρι την αναγνώρισή της.

Η περιοδική έκθεση λειτούργησε ως μια πρώτη γνωριμία του κοινού με το Μουσείο, πριν από την πλήρη λειτουργία του και τα επίσημα εγκαίνια.

Η Μάχη πίσω από τον Παπανικολάου

Στην ιστορία του Γεώργιου Παπανικολάου υπάρχει και ένα πρόσωπο που δεν μπορεί να μείνει έξω από την αφήγηση και αξίζει να τη μνημονεύουμε με κάθε ευκαιρία. Η σύζυγός του, Μάχη Παπανικολάου, δεν υπήρξε μόνο σύντροφος της ζωής του, αλλά και σταθερή συνεργάτιδα στην επιστημονική του πορεία.

Οι δυο τους παντρεύτηκαν το 1910 και το 1913 έφυγαν μαζί για την Αμερική, με περιορισμένα οικονομικά μέσα και κοινό στόχο τη συνέχιση της επιστημονικής του έρευνας. Η Μάχη εργάστηκε για περισσότερες από πέντε δεκαετίες ως άμισθη παρασκευάστρια και βοηθός του, συμμετέχοντας στην καθημερινή εργαστηριακή εργασία.

Για περισσότερα από 20 χρόνια αποτέλεσε και μέρος των πειραμάτων του, δίνοντας καθημερινά κολπικά επιχρίσματα για τη μελέτη των κυττάρων. Μετά τον θάνατο του Γεώργιου Παπανικολάου, το 1962, συνέχισε να εργάζεται στο Ινστιτούτο στο Μαϊάμι έως τον θάνατό της, το 1982.

Η ιστορία του Παπανικολάου, επομένως, η ιστορία μιας μεγάλης επιστημονικής ανακάλυψης, ίσως αν μην ήταν η ίδια χωρίς την κοινή του πορεία με τη Μάχη, στην οποία και εκείνη είχε τον δικό της, ουσιαστικό ρόλο.

Τα εγκαίνια

Την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, στις 12:00, αναμένεται να ολοκληρωθεί το εγχείρημα αυτό με τα εγκαίνια του Μουσείου «Γεώργιος Ν. Παπανικολάου» στην Κύμη, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, κυβερνητικών στελεχών, φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και λαμπρών επιστημόνων.

Το Μουσείο, πλέον, θα «περάσει» στα χέρια όλων μας. Είτε είμαστε κάτοικοι, είτε επισκέπτες, είτε επιστήμονες είτε εκπαιδευτικοί. Ας γίνει στόχος μας να αποτελέσει αυτός ο χώρος μια αφορμή για σύνδεση της ιστορίας και της επιστήμης με την εκπαίδευση, την έρευνα, κρατώντας ζωντανή την παρακαταθήκη του στις νέες γενιές.