Η Ιστορία της Rock #1: Από το Rockabilly στη Βρετανική Εισβολή

γράφει ο Δημήτρης Μπακαλιάνος

Καλησπέρα, καλησπέρα, καλησπέρα…

Ο όρος rock στη μουσική, χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει ένα νέο είδος που έκανε την εμφάνισή του στις αρχές της δεκαετίας του 1950 στην Αμερική. Οι βάσεις του βρίσκονται στην Rhythm and Blues και το Rock and Roll, των αφροαμερικανικών κοινοτήτων των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και το Rockabilly, που ουσιαστικά ήταν η έκφρασή τους από λευκούς μουσικούς. Συνεισφορά στο είδος, θεωρείται ότι είχε και η country μουσική, η οποία υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής κυρίως μεταξύ των λευκών στο Νότο, με blues επιρροές και με ρίζες στα παραδοσιακά είδη μουσικής των κατοίκων των ΗΠΑ. Η rock μουσική επηρεάστηκε και επηρεάζεται ακόμη και σήμερα, από άλλα είδη μουσικής, που έγιναν δημοφιλή ανά περιόδους.

Στη δεκαετία του 1960, η παραδοσιακή (folk) μουσική των λευκών κοινοτήτων των ΗΠΑ επηρέασε τη rock αλλά και επηρεάστηκε από αυτή, με αποτέλεσμα τη δημιουργία του folk rock. Παράλληλα, γίνεται γνωστό το blues rock, που δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στην ηλεκτρική κιθάρα και στις blues ρίζες της μουσικής αυτής. Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, εμφανίζεται το ψυχεδελικό rock, που φέρει στοιχεία από μουσικές της ανατολής. Λίγα χρόνια αργότερα, οι μουσικοί της rock που είχαν jazz παιδεία και οι μουσικοί της jazz, δημιούργησαν το είδος που έγινε γνωστό ως jazz-rock fusion, ή απλά fusion.

Rock and Roll και Rockabilly

Το Rock and Roll προήλθε από διάφορα μουσικά είδη που ήταν δημοφιλή στην Αμερική, στα τέλη της δεκαετίας του 1940 και γνώρισε μεγάλη επιτυχία στις αρχές και στα μέσα της δεκαετίας του 1950. Έχοντας τις βάσεις του στη rhythm and blues και την country, αρχικά ήταν ένα από τα είδη χορευτικής μουσικής των αφροαμερικανών. Μαύροι καλλιτέχνες όπως ο Little Richard, ο Chuck Berry και ο Fats Domino ερμήνευαν επιτυχίες που απευθύνονταν κυρίως σε αφροαμερικανικό κοινό. Αυτοί οι καλλιτέχνες δέχτηκαν ρατσιστικές κριτικές, σε μια εποχή που οι περισσότεροι χώροι διασκέδασης ήταν διαχωρισμένοι για λευκούς και μαύρους.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ξεκίνησε η άνοδος του rock and roll όταν λευκοί καλλιτέχνες διασκεύασαν το υλικό των αφροαμερικανών ή ακολούθησαν το στυλ τους. Έτσι γεννήθηκε το μουσικό είδος που έγινε γνωστό ως Rockabilly. Ο Elvis Presley, ο Bill Haley, ο Jerry Lee Lewis και ο Jhonny Cash το έκαναν δημοφιλές στο ευρύ κοινό και εδραίωσαν το rock and roll στη συνείδηση των υπόλοιπων Αμερικανών, συμβάλλοντας στη μεγάλη επιτυχία του. Ταυτόχρονα τα τεχνολογικά επιτεύγματα της εποχής, φέρνουν τη μουσική στο σπίτι. Οι δίσκοι γραμμοφώνου που παράγονται στα μέσα της δεκαετίας του 1950 είναι πλέον 45 στροφών και όχι 78.

Προς το τέλος της δεκαετίας του 1950, η δημοφιλής μουσική ήταν γνωστή σε όλο τον αμερικανικό πληθυσμό. Κοινό ανεξαρτήτως χρώματος, παρακολουθούσε συναυλίες rock and roll και οι οπαδοί της μουσικής ανακάλυπταν τους καλλιτέχνες που είχαν ερμηνεύσει πρώτοι τα κομμάτια που γνώριζαν από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση. Το 1957, η Ιαπωνική εταιρία TTEC (Tokyo Telecommunications Engineering Corporation), που αργότερα μετονομάστηκε σε Sony, εισάγει στην αμερικανική αγορά το πρώτο ραδιόφωνο με τρανζίστορ, δίνοντας την πρόσβαση στους νέους σε ένα φτηνό σύστημα για να ακούν μουσική. Παράλληλα, αν και οι πωλήσεις των μεγάλων δισκογραφικών εταιριών γνώρισαν μια πτώση της τάξης του 30%, οι ανεξάρτητες δισκογραφικές άνθισαν καταλαμβάνοντας ένα μερίδιο πωλήσεων γύρω στο 55% στις ΗΠΑ. Οι πωλήσεις δίσκων rock and roll έφτασαν το 1959, στο 42,7% των συνολικών πωλήσεων. Βέβαια, εξαιτίας της επιτυχίας του είδους, όσοι προωθούσαν καλλιτέχνες της εποχής, χαρακτήριζαν ως rock and roll και άλλα είδη μουσικής, όπως η pop της εποχής που είχε στοιχεία rock and roll, με στόχο να προσελκύσουν μεγαλύτερο κοινό. Η επιτυχία του rock and roll ξεπέρασε τα όρια των Ηνωμένων Πολιτειών και άρχισε να κατακλύζει και τη Βρετανική μουσική βιομηχανία, όπου αναπτύχθηκε το Βρετανικό rock.

Βρετανικό rock: Μέσα δεκαετίας 1950 – αρχές δεκαετίας 1960

Το δημοφιλές κίνημα που είναι γνωστό ως «παραδοσιακή» jazz, έφερε πολλούς Αμερικανούς καλλιτέχνες της blues και jazz στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίοι μετέδωσαν τους rock and roll και rockabilly ρυθμούς εκεί, κερδίζοντας την αποδοχή του ευρωπαϊκού κοινού. Βρετανοί καλλιτέχνες όπως οι Tommy Steele, Cliff Richard και Billy Fury έγιναν γνωστοί στα μέσα και στα τέλη της δεκαετίας του 1950, παίζοντας rock and roll και rockabilly. Η μουσική skiffle, που είχε τις ρίζες της στις ΗΠΑ από το 1920 και ήταν πολύ δημοφιλής στη Βρετανία, επηρεάστηκε αισθητά από το rock and roll. Το νέο αυτό ύφος άνθισε ιδιαίτερα στα μέσα της δεκαετίας του 1950 καθώς δημιουργήθηκαν πολλά νέα συγκροτήματα, μεταξύ άλλων και οι The Quarry Men του Jhon Lennon, το συγκρότημα που οδήγησε στη δημιουργία των Beatles. Η Βρετανία, ανέπτυξε μεγάλη σκηνή rock and roll, που εξελίχθηκε γρήγορα, απαλλαγμένη από τα ρατσιστικά εμπόδια που κράτησαν, τη rhythm and blues και τα άλλα είδη αφροαμερικανικής μουσικής, στην απομόνωση στις ΗΠΑ.

Ο Cliff Richard έκανε την πρώτη rock and roll επιτυχία στη Βρετανία, με το τραγούδι του Move It και έτσι τέθηκαν για πολλούς οι βάσεις για τη δημιουργία του Βρετανικού rock ήχου. Το συγκρότημά του The Shadows, ήταν ένα από πολλά που γνώριζαν επιτυχία με ορχηστρικά κομμάτια μουσικής surf. Καθώς το rock and roll στην Αμερική άρχισε να φθίνει και να κλίνει προς το ελαφρύ pop και τις γλυκανάλατες μπαλάντες που ακούγονταν στα κλαμπ, τα Βρετανικά rock συγκροτήματα συνέχισαν να παίζουν με ένταση, βαθιά επηρεασμένα από το blues rock.

Μέχρι το τέλος του 1962, η Βρετανική σκηνή είχε αρχίσει να παρουσιάζει τα πρώτα δείγματα, με ένα μεγάλο εύρος αμερικανικών επιρροών με στοιχεία της soul, rhythm and blues και surf. Αρχικά, τα συγκροτήματα του είδους μετέφεραν μελωδίες Αμερικανών καλλιτεχνών, αλλά αργότερα δημιούργησαν και τις δικές τους συνθέσεις, με μουσικές ιδέες όλο και πιο περίπλοκες, συνεχίζοντας πολλές φορές, να δίνουν μεγάλη βαρύτητα στο αφροαμερικανικό στοιχείο.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, έκαναν την εμφάνιση τους οι Beatles, αλλάζοντας το ύφος της μουσικής, θέτοντας τα πρότυπα για τα μουσικά συγκροτήματα του μέλλοντος. Μετά την αρχική τους επιτυχία στο Ηνωμένο Βασίλειο, ξεκίνησαν σιγά σιγά να γίνονται γνωστοί στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρχικά μέσω παρουσίασης των τραγουδιών τους από τους ραδιοφωνικούς και τηλεοπτικούς σταθμούς. Αφού τα τραγούδια τους έγιναν γνωστά εκεί, οργανώθηκε μια εκτεταμένη περιοδεία των Beatles στις ΗΠΑ, που οδήγησε σε μανιώδεις εκφράσεις θαυμασμού από πλευράς οπαδών, φαινόμενο που έγινε γνωστό ως Beatlemania. Μετά τους Beatles και άλλα Βρετανικά συγκροτήματα επισκέφθηκαν τις ΗΠΑ, όπως οι Rolling Stones, οι Animals και οι Yardbirds.

Στα μέσα του 1962, οι Rolling Stones ξεκίνησαν ως ένα από τα πολλά συγκροτήματα που είχαν μεγάλη επιρροή από τη blues, μαζί με τους Animals και Yardbirds.

Στα τέλη του 1964, εμφανίζονται οι Kinks και ακολουθούν οι Who, που παρουσιάζουν το νέο σύγχρονο στυλ.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960, τα συγκροτήματα της Βρετανικής rock σκηνής, πειραματίστηκαν με το ψυχεδελικό μουσικό ύφος, που εμπεριείχε αναφορές στην υποκουλτούρα των ναρκωτικών και στις εμπειρίες με παραισθησιογόνες ουσίες. Την ίδια εποχή, η αντικουλτούρα της γενιάς μπητ συσχετίστηκε με το ευρύτερο αντιπολεμικό κίνημα που είχε ταχθεί ενάντια στην απειλή της ατομικής βόμβας, κυρίως με την Καμπάνια για Πυρηνικό Αφοπλισμό (Campaign for Nuclear Disarmament – CMD) στη Βρετανία. Και τα δύο κινήματα συνδέθηκαν με τη jazz σκηνή και με την αναγέννηση της folk, που έλαβε χώρα κυρίως σε Αμερική και Βρετανία τις δεκαετίες του 1950 και 1960.

Στη δεκαετία του 1970, η rock πέρασε στο περιθώριο με την εξάπλωση της disco, που αποτελούσε ένα μείγμα soul, funk και latin μουσικής. Την περίοδο εκείνη δημιουργούνται νέα ακούσματα, soft rock, progressive rock, punk rock και heavy metal.

Τη δεκαετία του 1980, γίνεται δημοφιλές το hard rock και το εναλλακτικό ροκ (alternative rock), κάνει τα πρώτα του βήματα.

Στην δεκαετία του 1990, κάνουν την εμφάνισή τους η grunge, η brit-pop και το ανεξάρτητο ροκ (indie).

Στην αρχισυνταξία ο Stanley… Γεια χαρά!