Είμαστε στον αέρα – 4/3/26 | Συστημική & αντιδραστική ρητορική – Ελευθερία ενημέρωσης & Δημόσια ευθύνη
Ο πόλεμος ανάμεσα στο Ιράν, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση που ξεπερνά τη στρατιωτική διάσταση. Ένα από τα ενδιαφέροντα κοινωνικά φαινόμενα που αναδεικνύονται είναι η εμπιστοσύνη που εκφράζουν πολλοί Έλληνες που ζουν στον Κόλπο προς τα κράτη στα οποία εργάζονται, συχνά περισσότερο από ό,τι προς την Ελλάδα ή ακόμη και την Ευρώπη. Η αίσθηση ασφάλειας δεν καθορίζεται μόνο από το αν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος όπως σαφέστατα στην πολεμική κατάσταση που βρισκόμαστε, αλλά από το αν οι πολίτες πιστεύουν ότι το κράτος διαθέτει σχέδιο, μηχανισμούς και αποτελεσματικότητα. Στα κράτη του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή η Σαουδική Αραβία, η ισχυρή διοικητική δομή, τα εξελιγμένα συστήματα προειδοποίησης και η άμεση ψηφιακή επικοινωνία με τους πολίτες δημιουργούν μια εμπειρία ελέγχου και οργάνωσης που ενισχύει την εμπιστοσύνη. Αντίθετα, στην Ελλάδα η συλλογική μνήμη μεγάλων τραγωδιών, όπως η Πυρκαγιά στο Μάτι ή το Σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη, έχει διαμορφώσει μια βαθιά ριζωμένη καχυποψία απέναντι στην κρατική αποτελεσματικότητα. Το αποτέλεσμα είναι ότι η σχέση κράτους και κοινωνίας δεν καθορίζεται μόνο από τις σημερινές πολιτικές ή τις εξαιρετικά ιδιάζουσες συνθήκες, αλλά από δεκαετίες εμπειριών που διαμορφώνουν τη συλλογική αντίληψη.
Η διεθνής κρίση φέρνει επίσης στο προσκήνιο δύο διαφορετικά μοντέλα πολιτικής αφήγησης που κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ρητορική της ασφάλειας και της γεωπολιτικής ισχύος, η οποία υποστηρίζει ότι σε έναν ασταθή κόσμο τα κράτη πρέπει να ενισχύουν τις συμμαχίες τους και να συμμετέχουν σε συστήματα αποτροπής, όπως το ΝΑΤΟ. Από την άλλη πλευρά υπάρχει η ρητορική της μη εμπλοκής και του αντιιμπεριαλισμού, σύμφωνα με την οποία οι μικρότερες χώρες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε μέρος συγκρούσεων που δεν είναι δικές τους όταν συμμετέχουν σε στρατιωτικές συμμαχίες. Οι δύο αυτές προσεγγίσεις δεν είναι απλώς πολιτικές θέσεις αλλά διαφορετικοί τρόποι κατανόησης του κόσμου και του ρόλου που μπορεί να έχει μια χώρα σε αυτόν.
Μέσα σε αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον εμφανίζονται και συμβολισμοί που αγγίζουν βαθύτερα ιστορικά αισθήματα. Η παρουσία της φρεγάτας HS Kimon (F-601) στην περιοχή της Κύπρου δημιούργησε έναν ενδιαφέροντα παραλληλισμό με τον αρχαίο Αθηναίο στρατηγό Κίμων ο Αθηναίος, ο οποίος τον 5ο αιώνα π.Χ. πραγματοποίησε εκστρατεία στην ίδια περιοχή εναντίον της Περσικής αυτοκρατορίας. Τέτοιες ιστορικές συμπτώσεις δεν λειτουργούν μόνο ως συμβολικές αναφορές. Δημιουργούν ένα αίσθημα ιστορικής συνέχειας και ενισχύουν το αίσθημα του «ανήκειν» σε μια μακρά αλυσίδα γεγονότων, τόπων και εμπειριών που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν.
Η σημερινή εκπομπή στρέφεται επίσης σε μια άλλη σημαντική δημόσια συζήτηση που αφορά τα όρια της δημοσιογραφίας. Ο κύκλος εκπομπών του Αλέξη Παπαχελά για τη δράση της τρομοκρατικής οργάνωσης 17 Νοέμβρη με τη συνέντευξη του Δημήτρη Κουφοντίνα μέσα από τη φυλακή του Δομοκού επαναφέρει το παλιό δίλημμα για το αν η δημοσιογραφία πρέπει να συνομιλεί με πρόσωπα που συνδέονται με ακραίες ή βίαιες ιδεολογίες. Από τη μία πλευρά, η δημοσιογραφική παράδοση υποστηρίζει ότι η κατανόηση τέτοιων φαινομένων απαιτεί έρευνα και διάλογο ακόμη και με δύσκολους συνομιλητές. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η ανησυχία ότι τέτοιες συζητήσεις μπορεί να προσφέρουν δημόσιο βήμα σε ιδέες που η κοινωνία έχει απορρίψει. Η ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία της ενημέρωσης και τη δημόσια ευθύνη αποτελεί διαχρονικό ζήτημα για τα μέσα ενημέρωσης. Το κρίσιμο στοιχείο είναι τελικά ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η δημοσιογραφική έρευνα: αν δηλαδή ο δημοσιογράφος περιορίζεται σε απλή αναπαραγωγή απόψεων ή αν θέτει δύσκολα ερωτήματα, προσφέροντας στο κοινό τα εργαλεία για να κατανοήσει και να κρίνει.
Ακούστε και δείτε ολόκληρη τη σημερινή εκπομπή στο παρακάτω βίντεο :
