Η νέα γεωπολιτική σκακιέρα της Αρκτικής. Ο Rimland και η σημασία για τη Ρωσία και την Τουρκία.

γράφει ο Δημήτρης Γκουλιώνης

Στο Νταβός επιβεβαιώθηκε εμφατικά ότι η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων έχει πάψει να ισχύει. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προσήλθε στο ελβετικό θέρετρο έχοντας προηγουμένως απειλήσει με δασμούς τις χώρες εκείνες που αντιτίθενται στο αμερικανικό σχέδιο «προσάρτησης» της Γροιλανδίας, ενώ δεν δίστασε να απειλήσει και με χρήση βίας προκείμενου να επιτύχει το σκοπό του.

Αργά την Τετάρτη ο Αμερικανός πρόεδρος, με ανακοίνωσή του στο Truth Social, δήλωσε ότι αποσύρει τους δασμούς στις χώρες που έσπευσαν να βοηθήσουν στρατιωτικά την Γροιλανδία. Συγκεκριμένα, ο Τραμπ έγραψε ότι πήρε την απόφαση αυτή, έπειτα από μια «παραγωγική» συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, τονίζοντας ότι διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο μελλοντικής συμφωνίας σε σχέση με τη Γροιλανδία και όλη την Αρκτική Περιοχή.

Η ένταση γύρω από την περιοχή της Γροιλανδίας δεν ήρθε προφανώς ξαφνικά. Το φαινόμενο της τήξεως των πάγων στην Αρκτική Ζώνη ανατρέπει το σύνολο μέχρι σήμερα γνωστών γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών θεωριών.

Σε πρώτη ανάγνωση ωφελημένη βγαίνει η Ρωσία από αυτή τη γεωκλιματική αλλαγή στην Αρκτική, διότι δημιουργείται ένας νέος, πιο σύντομος, εμπορευματικός δίαυλος για τα ρωσικά προϊόντα. Κυρίως όμως απελευθερώνεται από την ανάγκη να διέλθει τα Στενά, έναν περιορισμό που της είχε επιβάλλει η γεωγραφία αλλά και το ΝΑΤΟ. Πρόκειται για την περίφημη «δουλεία του Rimland», τον αναχωματικό δακτύλιο δηλαδή, εμπνεύσεως του Nicholas J. Spykman, Αμερικανού γεωγράφου και θεωρητικού της στρατηγικής.

Ως Rimland ορίζεται η Ευρώπη, η Μέση Ανατολή και η Ασία, την οποία πρέπει να ελέγχουν οι ΗΠΑ προκειμένου να αποκόψουν τη λεγόμενη Heartland ή αλλιώς Ευρασία. Μνημειώδης είναι η φράση του:

«Όποιος ελέγχει το Rimland ελέγχει την Ευρασία. Όποιος ελέγχει την Ευρασία, ελέγχει το πεπρωμένο του κόσμου».

Αυτός ο περιορισμός σιγά-σιγά παύει να ισχύει, ενώ ως παράπλευρη απώλεια είναι ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον την ίδια στρατηγική σημασία για το ΝΑΤΟ, αφού η Ρωσία δεν θα υπόκειται στον περιορισμό να διέλθει τα Στενά για «θερμά ύδατα της Μεσογείου». Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνεται στο βιβλίο των Ι. Μάζη και Β. Μπαλαφούτα «ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΔΙΠΟΛΟ ΕΛΛΑΔΟΣ-ΚΥΠΡΟΥ», η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον την ίδια στρατηγική σημασία για το ΝΑΤΟ «ως αποτελούσα μέρος του αναχωματικού δακτυλίου εναντίον των καθοδικών τάσεων και επιδιώξεων της Ρωσίας» και καταλήγουν ότι «η Τουρκία οφείλει να εφεύρει, να δημιουργήσει και να διεκδικήσει μίαν νέα γεωπολιτικήν μοναδικότητα». Έτσι η Τουρκία ανακάλυψε τον νεο-οθωμανισμό προσπαθώντας να ποδηγετήσει τον αραβο-μουσουλμανικό κόσμο, εγχείρημα που δεν στέφθηκε με επιτυχία.

Με τη Ρωσία λοιπόν και ακόμα οκτώ κράτη να ερίζουν για την Αρκτική, αντιλαμβανόμαστε ότι ο διεθνής ανταγωνισμός για την περιοχή θα επιδεινωθεί. Οι ΗΠΑ, η Νορβηγία, ο Καναδάς, η Δανία-Γροιλανδία, η Σουηδία, η Ισλανδία και η Φινλανδία είναι το σύνολο των κρατών που συνορεύουν κατευθείαν με την Αρκτική ή έχουν εδάφη που συνορεύουν με αυτή. Φανταστείτε λοιπόν ότι αυτές οι χώρες έχουν διεκδικήσεις τόσο επί της υφαλοκρηπίδας όσο και επί των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών.

Όσον αφορά τη Ρωσία, τα νούμερα είναι εντυπωσιακά. Η χώρα έχει σύνορα με την Αρκτική μήκους 20.000 χλμ, ενώ μετά την απόφαση της Κρατικής Επιτροπής Αρκτικών Υποθέσεων (ΕΣΣΔ) στις 22/4/1989, ορίστηκε ότι η Αρκτική Ζώνη έχει μέγεθος 3,1 εκατομμύρια km² (ή το 18% της συνολικής εδαφικής εκτάσεως της Ρωσικής Ομοσπονδίας). Μαζί με τα επιπλέον 4 εκατομμύρια km² της ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας που περιλαμβάνεται στη ρωσική Αρκτική Ζώνη (70% της συνολικής ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας της Ρωσίας).* Πρόκειται λοιπόν για μια τεράστια έκταση, που πιθανώς περιλαμβάνει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Νεότερες μελέτες αναφέρουν ότι εκτός των αποθεμάτων υδρογονανθράκων, στην Αρκτική υπολογίζεται ότι υπάρχουν σχεδόν όλα τα αποθέματα της χώρας σε νικέλιο, πάνω από 60% σε χαλκό, 95% σπάνιες γαίες κλπ.

Εξίσου σημαντικά είναι τα στοιχεία της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ, ότι η Αρκτική θα μπορούσε να αποδώσει 90 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου καθώς και 47 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα αερίου. Σημαντική επισήμανση βέβαια είναι εάν αυτά τα αποθέματα είναι οικονομικά ανακτήσιμα, αλλά αυτά τα νούμερα έχουν τραβήξει την προσοχή όλων των μεγάλων διεθνών δρώντων, με την Κίνα προεξάρχουσα.

Εν ολίγοις, οι ΗΠΑ επιθυμούν να βάλουν πόδι στην Αρκτική αντιλαμβανόμενες ότι εκεί θα είναι το νέο πεδίο γεωπολιτικής σύγκρουσης, λόγω της αφθονίας των φυσικών πόρων και των ευκαιριών που ανοίγονται με τη διάνοιξη του Βορειοανατολικού Περάσματος. Η εγκατάσταση μάλιστα ενισχυμένων στρατιωτικών δυνάμεων στη Γροιλανδία, θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να έχουν έγκαιρη προειδοποίηση σε περίπτωση πυραυλικής επίθεσης είτε από τη Ρωσία είτε από την Κίνα, ώστε να αναχαιτίσουν τους εισερχόμενους βαλιστικούς πυραύλους.

Η Ρωσία από τη μεριά της έχει κάθε λόγο να διεκδικήσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση στην Αρκτική Ζώνη, λόγω των οικονομικών ωφελειών που θα έχει από την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου της περιοχής. Ο έλεγχος δε του Βορειοανατολικού Περάσματος θα επιτρέψει στη Ρωσία να ενοποιήσει τα ευρωπαϊκά και ασιατικά συστήματα μεταφοράς προϊόντων μειώνοντας το μεταφορικό κόστος, καθιστώντας το εναλλακτικό μεταφορικό διάδρομο μεταξύ Ανατολής και Δύσης, ανταγωνιζόμενο επί ίσοις όροις τις διώρυγες του Σουέζ και του Παναμά για το θαλάσσιο εμπόριο.