Η σορός του Τσάρου Σαμουήλ και το «κλειδί» που έχασε η Ελλάδα | Ο Γιώργος Πραχαλιάς στο «Είμαστε στον αέρα»

Η παράδοση της σορού του Τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία ανοίγει μια συζήτηση που υπερβαίνει κατά πολύ την επιστροφή ενός ιστορικού προσώπου στη χώρα που τον θεωρεί εμβληματικό ηγεμόνα της. Αγγίζει εκκρεμότητες άνω του ενός αιώνα μεταξύ Ελλάδας και Βουλγαρίας, κλεμμένα εκκλησιαστικά κειμήλια, στρατιωτικά αρχεία, τις σορούς Ελλήνων αξιωματικών και, ταυτόχρονα, μία από τις πιο ευαίσθητες ιστορικές διαμάχες στα Βαλκάνια.

Ο Δρ. Γιώργος Πραχαλιάς, ο οποίος το 2014 συμμετείχε ως επιτελής του Γενικού Επιτελείου Στρατού στην κατάρτιση του ελληνικού φακέλου διεκδικήσεων έναντι της Βουλγαρίας, μιλά στη συνέντευξη που ακολουθεί για όσα προηγήθηκαν και για όσα, κατά την εκτίμησή του, διακυβεύονται μετά τη συμφωνία του 2026.

Ξεκινώντας από τους Βαλκανικούς Πολέμους και τους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, εξηγεί πώς δημιουργήθηκαν οι ιστορικές εκκρεμότητες ανάμεσα στις δύο χώρες και απαριθμεί όσα εξακολουθεί να διεκδικεί η ελληνική πλευρά: εκκλησιαστικά κειμήλια και χειρόγραφα που αφαιρέθηκαν από μονές της Βόρειας Ελλάδας, αρχεία και εξοπλισμό της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού, αλλά και ζητήματα που αφορούν τους Έλληνες στρατιωτικούς που έπεσαν σε βουλγαρικό έδαφος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η μαρτυρία του για το 2014. Με τη συμπλήρωση χιλίων ετών από τον θάνατο του Σαμουήλ, η Βουλγαρία επανέφερε το αίτημα για την παράδοση των λειψάνων του. Η Αθήνα απάντησε τότε συγκροτώντας έναν ευρύτερο φάκελο ελληνικών διεκδικήσεων. Σύμφωνα με τον Πραχαλιά, η βουλγαρική πλευρά δεν αποδέχθηκε τους ελληνικούς όρους και η διαδικασία δεν προχώρησε.

Δώδεκα χρόνια αργότερα, η κατάσταση άλλαξε. Με τη συμφωνία του 2026 η Ελλάδα παρέδωσε τα λείψανα του Σαμουήλ και το ανθρωπολογικό υλικό από τις άλλες τρεις σαρκοφάγους του Αγίου Αχιλλείου, ενώ η Βουλγαρία επέστρεψε 48 εκκλησιαστικά κειμήλια. Οι δύο κυβερνήσεις έχουν ανακοινώσει ότι οι συνομιλίες για άλλα ιστορικά αντικείμενα θα συνεχιστούν.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον με ποιους όρους θα γίνουν αυτές οι διαπραγματεύσεις. Για δεκαετίες, τα λείψανα του Σαμουήλ αποτελούσαν ένα εξαιρετικά σημαντικό ελληνικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα απέναντι στη Σόφια. Η σημασία τους δεν περιορίζεται στις ελληνοβουλγαρικές σχέσεις, καθώς ο Σαμουήλ βρίσκεται στο επίκεντρο και της ιστορικής αντιπαράθεσης Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας για την ταυτότητα και την κληρονομιά του μεσαιωνικού κράτους του.

Ο Πραχαλιάς προχωρά ακόμη περισσότερο. Υποστηρίζει ότι η Ελλάδα δεν απώλεσε απλώς ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, αλλά το «κλειδί» που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε μια συνολικότερη διευθέτηση ιστορικών εκκρεμοτήτων στην περιοχή.

Στη συνέντευξη εξηγεί τι είχε ζητήσει η Ελλάδα το 2014, ποια αντικείμενα και αρχεία παραμένουν εκτός Ελλάδας, τι συνέβη με τις σορούς των Ελλήνων αξιωματικών που έπεσαν το 1913 και γιατί θεωρεί ότι η Αθήνα δεν έπρεπε να παραδώσει τα λείψανα του Σαμουήλ προτού εξασφαλίσει δεσμεύσεις για το σύνολο των ελληνικών διεκδικήσεων.

Η συμφωνία του 2026 επανέφερε έτσι ένα ερώτημα που είχε μείνει ανοικτό από το 2014: αν η Ελλάδα μπορούσε να αξιοποιήσει την ιδιαίτερη σημασία που είχε ο Σαμουήλ για τη Βουλγαρία ώστε να επιτύχει μια ευρύτερη διευθέτηση, γιατί επέλεξε να τον παραδώσει τώρα, ενώ σημαντικές ελληνικές απαιτήσεις εξακολουθούν να εκκρεμούν;

Μια εφ’ όλης της ύλης συζήτηση λοιπόν στην πρωινή ζώνη του Ράδιο Αλιβέρι 1 και το «είμαστε στον αέρα» με τον Κωνσταντίνο Καραγιάννη την οποία μπορείτε να δείτε και ν΄ ακούσετε εδώ :