Ο Ράμα και η γη που «δεν ήξερε»
γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγιάννης
Υπάρχουν ψέματα, υπάρχουν αδιαντροπιές, και υπάρχει ο Έντι Ράμα.
Όταν ρωτήθηκε για τα βίαια επεισόδια της 30ής Μαΐου στη Σβέρνιτσα — όπου Έλληνες ομογενείς χτυπήθηκαν από ανδρες με πολιτικά μπροστά στα μάτια της αστυνομίας,κι ένας συμπατριώτης μας έχασε τις αισθήσεις του από χτύπημα στην καρωτίδα — ο Αλβανός πρωθυπουργός απάντησε ότι «άκουσε για πρώτη φορά» πως υπάρχει ελληνικός πληθυσμός στην περιοχή. Για πρώτη φορά.
Αυτός ο άνθρωπος υπέβαλε ο ίδιος, το 2016, έκθεση στο Συμβούλιο της Ευρώπης όπου αναγνώριζε ρητά την παρουσία ελληνικής μειονότητας στη Σβέρνιτσα και τη Νάρτα. Δέκα χρόνια μετά, «δεν ξέρει». Δεν είναι αμνησία. Είναι στρατηγική. Όπως ας πούμε σχέδιο είναι και με τις ευλογίες – απραξίες της ελληνικής κυβέρνησης να αγνοεί επιδεικτικά το πρωτόκολλο της Κέρκυρας, να ομιλεί σε γήπεδα στην Ελλάδα για το μύθο του στην Αλβανία, να κυνηγά τον εκλεγμένο Δήμαρχο Μπελέρη και μαζί τις ελληνικές περιουσίες αλλά να εξάρει έπειτα την εκλογή του ως ευρωβουλευτή με τη Ν.Δ. Αλλά ας πάμε στα φρέσκα και τελευταία επιτεύγματα του.
Η γη, ο φράχτης και τα τέσσερα δισεκατομμύρια
Η υπόθεση είναι απλή στον πυρήνα της, έστω κι αν πολλοί σπεύδουν να την περιπλέξουν με γεωπολιτικές αναλύσεις, διπλωματικές λεπτότητες και περισπούδαστες απόψεις. Ο Τζάρεντ Κούσνερ — γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, επικεφαλής της Affinity Partners — θέλει να χτίσει ένα πολυτελές θέρετρο 10.000 κλινών στην αλβανική ακτή, σε έκταση που γειτνιάζει με τον προστατευόμενο υγροβιότοπο Βιόσα-Νάρτα. Το έργο εκτιμάται στα τέσσερα δισεκατομμύρια ευρώ. Η γη που χρειάζεται ανήκει, κατά ένα μεγάλο μέρος, σε οικογένειες Ελλήνων ομογενών — περιουσίες που δεν έχουν επιστραφεί στους νόμιμους ιδιοκτήτες από τη δεκαετία του 1960, όταν το κομμουνιστικό καθεστώς τις κατάσχεσε. Τριάντα πέντε χρόνια μετά τη «μεταπολίτευση» της Αλβανίας, το περιουσιακό παραμένει άλυτο. Σε κάθε άλλη πρώην κομμουνιστική χώρα — Βουλγαρία, Ρουμανία, Τσεχία, Πολωνία — αυτό το ζήτημα είχε τακτοποιηθεί ως τα μέσα της δεκαετίας του ’90. Στην Αλβανία, κάθε φορά που πλησιάζει η λύση, εμφανίζεται κάποιος «επενδυτής» και το τοπίο ανακατεύεται εκ νέου.
Αυτή τη φορά ο επενδυτής έχει γνωστό επώνυμο και ο Ράμα έχει σαφή κίνητρο να του ανοίξει τον δρόμο: η πρόσβαση στην Ουάσιγκτον, η πολιτική ασυλία στο εσωτερικό, η εικόνα του «μεταρρυθμιστή» που φέρνει επενδύσεις. Για τη γη, την κατεδάφιση εκκλησιών, τον ξυλοδαρμό πολιτών — αυτά είναι λεπτομέρειες.
Ο φράχτης ως μήνυμα
Εκείνο το Σάββατο στη Σβέρνιτσα, οι κάτοικοι βρέθηκαν μπροστά σε ένα φράχτη. Έναν φράχτη που δεν είχε στηθεί για ασφάλεια ή για κάποιο τεχνικό έργο — είχε στηθεί για να τους πει ότι η γη τους δεν είναι πλέον δική τους. Από την άλλη πλευρά, άνδρες με πολιτικά ρούχα, καπέλα και γυαλιά. Χωρίς ταυτότητες, χωρίς σήματα, χωρίς λογοδοσία. Πετούσαν πέτρες. Έσερναν ανθρώπους στο χώμα. Και η αστυνομία παρακολουθούσε.
Αυτό δεν είναι αυθαίρετη βία. Είναι οργανωμένη εκφοβιστική επιχείρηση με ανοχή του κράτους.
Ο Ράμα γνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει ένας τέτοιος φράχτης για την ελληνική κοινότητα της περιοχής. Γνωρίζει ότι ο εκτοπισμός δεν χρειάζεται πάντα διαταγές εκκένωσης. Αρκεί να κάνεις τη ζωή αβίωτη. Να μπλοκάρεις δρόμους. Να αγνοείς ιδιοκτησιακά δικαιώματα. Να αλλάζεις τα όρια των δήμων ώστε ο ελληνικός πληθυσμός να αραιώνεται και να μην μπορεί να εκλέγει δικούς του εκπροσώπους. Να φυλακίζεις τον Μπελέρη για να μην αναλάβει τα καθήκοντά του ως δήμαρχος Χιμάρας. Να πυροβολείς τον ήρωα Κωνσταντίνο Κατσίφα που ύψωσε ελληνική σημαία.
Αυτή η πολιτική δεν ξεκίνησε με τον Κούσνερ. Ο Κούσνερ απλώς της έδωσε ένα νέο, λαμπερό επενδυτικό περιτύλιγμα.
Η SPAK και τα όριά της
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αλβανική Ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SPAK) — ο θεσμός που ιδρύθηκε το 2019 με στήριξη ΕΕ και ΗΠΑ και έχει αποδείξει ότι δεν φοβάται να στοχεύσει υψηλόβαθμα ονόματα — άνοιξε επίσημα φάκελο για τις αλλαγές που έγιναν το 2024 στο καθεστώς προστασίας της περιοχής. Αυτές οι αλλαγές ήταν που άνοιξαν τον δρόμο για τις κατασκευές.
Είναι ένα βήμα. Αλλά να μην αυταπατόμαστε: μια εισαγγελική έρευνα, έστω και ανεξάρτητη, δεν επαρκεί όταν το κράτος που ερευνάται συνεχίζει να ελέγχει το εδαφικό πεδίο, τους φράχτες και τους ανθρώπους που βαρούν στο ψαχνό φορώντας πολιτικά.
Ο «ανήξερος» και η ιστορική μνήμη
Ο Ράμα δεν είναι ανήξερος. Είναι επιλεκτικά αμνήμων — και μόνο όταν τον εξυπηρετεί. Όταν τον ρώτησαν για τη Σβέρνιτσα, «δεν ήξερε». Όταν υπογράφει συμφωνίες δισεκατομμυρίων για την ίδια γη, ξέρει ακριβώς τι υπογράφει.
Αυτό το παιχνίδι έχει όνομα: είναι η σταδιακή, «ήπια» εκτόπιση πληθυσμού μέσω της φτωχοποίησής του και της άρνησης επιστροφής των περιουσιών. Η γη της Σβέρνιτσας και της Νάρτας δεν είναι απλώς ακίνητη περιουσία. Είναι η ίδια η συνέχεια μιας κοινότητας που επέζησε από το χότζικό καθεστώς, από τους διωγμούς, από τη σιωπή της Ευρώπης.
Ο Ράμα στοιχηματίζει ότι κανείς δεν θα επιμείνει. Ότι η Αθήνα θα περιοριστεί σε ανακοινώσεις «για το περιβάλλον». Ότι οι Βρυξέλλες θα εκφράσουν «ανησυχία» και θα προχωρήσουν στην επόμενη ατζέντα. Ότι η κοινή γνώμη θα κουραστεί.
Αυτή τη φορά, πρέπει – οφείλουμε να πράξουμε τα πάντα και όχι απλώς τα δέοντα ώστε – να κάνει λάθος.
