Το πετρέλαιο ξεπέρασε τα 100 δολάρια: Η κατάρρευση της εκεχειρίας ΗΠΑ-Ιράν οδηγεί σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση
γράφει ο Δημήτρης Γκουλιώνης
Η ενεργειακή αγορά βρίσκεται και πάλι σε αναβρασμό. Η τιμή του πετρελαίου Brent ξεπέρασε σήμερα, Πέμπτη, το ψυχολογικό όριο των 100 δολαρίων το βαρέλι για πρώτη φορά από τα τέλη Μαΐου, ενώ το αμερικανικό αργό WTI κατέγραψε άνοδο άνω του 5%, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδό του από τις 11 Ιουνίου. Η αιτία είναι ξεκάθαρη: το Μνημόνιο Κατανόησης 14 σημείων που είχαν υπογράψει στις 17 Ιουνίου Ουάσιγκτον και Τεχεράνη –και το οποίο προέβλεπε άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, προκαταρκτική κατάπαυση του πυρός και σταδιακή ελάφρυνση κυρώσεων με αντάλλαγμα αλλαγή στάσης του Ιράν– έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, και η κρίση στη Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα, πιο επικίνδυνη φάση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε πως, από εδώ και πέρα, κάθε φορά που το Ιράν θα χτυπά πλοίο στο Στενό του Ορμούζ, οι ΗΠΑ θα βομβαρδίζουν και θα καταστρέφουν μία ιρανική γέφυρα ή έναν σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Πρόκειται για δήλωση που σηματοδοτεί ξεκάθαρη κλιμάκωση σε σχέση με την προηγούμενη φάση της σύγκρουσης, όταν οι επιθέσεις ήταν πιο περιορισμένες. Η Τεχεράνη απάντησε άμεσα, με ανώνυμη στρατιωτική πηγή να δηλώνει στο κρατικό πρακτορείο Tasnim ότι, αν οι Αμερικανοί χτυπήσουν γέφυρα ή σταθμό ενέργειας στο Ιράν, η χώρα θα απαντήσει πλήττοντας υποδομές και γέφυρες σε όλη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων όπου έχουν συμφέροντα οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ταυτόχρονα, η κατάσταση στα ανοικτά της Σαουδικής Αραβίας επιδεινώνεται. Δεξαμενόπλοιο φέρεται να δέχθηκε επίθεση περίπου 70 ναυτικά μίλια νοτιοδυτικά του Αλ Σουκάικ, με τους Χούθι της Υεμένης να αναλαμβάνουν την ευθύνη, υποστηρίζοντας ότι στόχευσαν δύο σαουδαραβικά πετρελαιοφόρα επειδή παραβίασαν τον ναυτικό αποκλεισμό που έχουν κηρύξει. Αν επιβεβαιωθεί, θα είναι η πρώτη τέτοια επίθεση από τότε που η φιλοϊρανική ομάδα ανακοίνωσε τον αποκλεισμό.
Η εικόνα που σχηματίζεται είναι αυτή ενός πολέμου χωρίς σαφή στρατηγική εξόδου εκ μέρους της Ουάσιγκτον. Οι ΗΠΑ φαίνεται να έχουν παγιδευτεί σε μια παρατεταμένη, χαμηλής έντασης αλλά διαρκώς κλιμακούμενη αντιπαράθεση, με τα τελευταία πλήγματα να στοχεύουν ενεργειακές υποδομές και γέφυρες. Κινήσεις που πολλοί αναλυτές διαβάζουν ως προπαρασκευή ενόψει ενδεχόμενης χερσαίας επιχείρησης. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εντείνει την οικονομική πίεση στην Τεχεράνη: ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε ότι οι κυρώσεις σε κινεζικά ιδιωτικά διυλιστήρια («teapot refineries») έχουν οδηγήσει σε αισθητή μείωση των αγορών ιρανικού πετρελαίου από την Κίνα, τον μεγαλύτερο πελάτη της Τεχεράνης, ενώ το Πεκίνο έχει περιορίσει συνολικά τις εισαγωγές αργού κατά περίπου 40% τους τελευταίους μήνες.
Το πρόβλημα είναι πως τα «αποθέματα ασφαλείας» της παγκόσμιας αγοράς έχουν πλέον εξαντληθεί σε μεγάλο βαθμό, μετά τον αρχικό αποκλεισμό του Ορμούζ. Σύμφωνα με αναλυτές, μόλις ένα μικρό τμήμα των παγκόσμιων αποθεμάτων παραμένει άμεσα αξιοποιήσιμο χωρίς κίνδυνο λειτουργικού προβλήματος σε διυλιστήρια και αγωγούς, ενώ και τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα δεκαετιών. Με τους «αποσβεστήρες» της αγοράς να έχουν πλέον εξαντληθεί, το περιθώριο για να αποφευχθεί μια πιο γενικευμένη ενεργειακή κρίση στενεύει επικίνδυνα.
