Όλα Μέσα: Το Νέο Χωροταξικό των ΑΠΕ Νομιμοποιεί τη Μεγαλύτερη Εισβολή στη Γη, τα Βουνά και τα Νησιά της Ελλάδας

Η κυβέρνηση παρουσιάζει το νέο Ειδικό Χωροταξικό για τις ΑΠΕ ως ένα σχέδιο που δήθεν βάζει κανόνες, όρια και τάξη στην ενεργειακή ανάπτυξη. Όμως πίσω από τους τίτλους και τις διακηρύξεις κρύβεται μια πραγματικότητα που προκαλεί εύλογα ερωτήματα:

Τι αξία έχει ένα χωροταξικό που έρχεται αφού έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή δρομολογηθεί χιλιάδες έργα;

Γιατί αυτή είναι η μεγάλη αντίφαση.

Μεγάλο μέρος της κριτικής που ασκείται στο νέο πλαίσιο εστιάζει στο γεγονός ότι η χώρα έχει ήδη δεχθεί ένα τεράστιο κύμα αδειοδοτήσεων και επενδυτικών σχεδίων. Σε πολλές περιοχές, οι χάρτες είναι ήδη γεμάτοι από υφιστάμενα, εγκεκριμένα ή υπό εξέταση έργα. Έτσι, οι τοπικές κοινωνίες αναρωτιούνται αν το νέο χωροταξικό σχεδιάζει το μέλλον ή αν απλώς έρχεται να προσαρμοστεί σε μια κατάσταση που έχει ήδη διαμορφωθεί.

Με απλά λόγια:

Αν τα περισσότερα έργα που έχουν λάβει άδειες ή βρίσκονται σε ώριμο στάδιο αδειοδότησης συνεχίσουν να προχωρούν, τότε ποιον ακριβώς κορεσμό αποτρέπει το νέο χωροταξικό;

Ποιο βουνό προστατεύεται;

Ποιο νησί αποσυμφορείται;

Ποια περιοχή ανακουφίζεται;

Γιατί η αίσθηση πολλών τοπικών κοινωνιών είναι ότι το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ένα:

«Όλα μέσα».

Ό,τι έχει εγκριθεί προχωρά.

Ό,τι βρίσκεται σε διαδικασία προχωρά.

Ό,τι σχεδιάζεται αναζητά τρόπο να προχωρήσει.

Και το νέο χωροταξικό έρχεται περισσότερο να οργανώσει αυτή την πραγματικότητα παρά να τη φρενάρει.

Έτσι, η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο την ενέργεια. Αφορά την ίδια τη φυσιογνωμία της χώρας.

Η Ελλάδα είναι μια από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες που διατηρούν ακόμη μοναδικά ορεινά τοπία, νησιωτικά οικοσυστήματα, περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας και πολιτιστικά τοπία που αποτελούν μέρος της εθνικής της ταυτότητας.

Κι όμως, στο όνομα μιας ανάπτυξης που σχεδιάζεται κυρίως από κεντρικούς μηχανισμούς και μεγάλους επενδυτικούς φορείς, ολόκληρες περιοχές αντιμετωπίζονται ως διαθέσιμος ενεργειακός χώρος.

Δεν μιλάμε πλέον για μεμονωμένες εγκαταστάσεις.

Μιλάμε για μια συνολική μεταβολή χρήσεων γης.

Μιλάμε για δρόμους σε κορυφογραμμές, για εκσκαφές, για υποσταθμούς, για δίκτυα μεταφοράς, για χιλιάδες στρέμματα που αλλάζουν χαρακτήρα.

Και όσο αυξάνεται η κλίμακα των έργων, τόσο μεγαλώνει και η ανησυχία ότι η ενεργειακή μετάβαση μετατρέπεται σε μια τεράστια επιχειρηματική δραστηριότητα συγκέντρωσης χώρου και πόρων.

Οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι διαθέτουν τα κεφάλαια, τη χρηματοδότηση και τη δυνατότητα να αναπτύσσουν έργα μεγάλης κλίμακας. Αντίθετα, οι τοπικές κοινωνίες συχνά αισθάνονται ότι καλούνται απλώς να προσαρμοστούν σε αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού.

Και κάπως έτσι γεννιέται η βαθύτερη ανησυχία:

Μήπως η πράσινη μετάβαση εξελίσσεται σε μια διαδικασία όπου η περιφέρεια παραχωρεί γη, τοπίο και φυσικούς πόρους, ενώ ο έλεγχος και τα κύρια οικονομικά οφέλη συγκεντρώνονται σε λίγους;

Η Ελλάδα χρειάζεται ενεργειακή πολιτική.

Χρειάζεται όμως και όρια.

Χρειάζεται πραγματική αποτίμηση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής.

Χρειάζεται ουσιαστικό λόγο των τοπικών κοινωνιών.

Και πάνω απ’ όλα χρειάζεται να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα:

Αν όλες οι ήδη αδειοδοτημένες και όλες οι υπό αδειοδότηση ΑΠΕ παραμείνουν μέσα στον σχεδιασμό, τότε το νέο χωροταξικό περιορίζει πράγματι την επέκταση ή απλώς νομιμοποιεί εκ των υστέρων τη μεγαλύτερη μεταβολή χρήσεων γης που έχει γνωρίσει η ελληνική ύπαιθρος τις τελευταίες δεκαετίες;

Αυτό είναι το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα. Και αυτό είναι το ερώτημα που η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει με σαφήνεια στους πολίτες, πριν οι τελευταίοι ελεύθεροι φυσικοί χώροι της χώρας μετατραπούν οριστικά σε βιομηχανικά πεδία παραγωγής ενέργειας.

Δρ. Βασίλης Λύκος
Πολιτικός Αναλυτής, Βιολόγος
Διδάκτωρ στην Εκτίμηση Κινδύνου και την Ολοκληρωμένη Περιβαλλοντική Διαχείριση
MSc στην Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιας Ζώνης, Πανεπιστήμιο Κρήτης