Διεθνής οικονομία, γεωπολιτική και ακρίβεια: η συζήτηση με τον Γιώργο Κ. Κωνσταντινίδη

Την Πέμπτη 23 Ιουλίου, στην εκπομπή «Οι Συμφοιτητές» του 102.2 FM, οι Κωνσταντίνος Καραγιάννης και Δημήτρης Γκουλιώνης συζήτησαν με τον οικονομολόγο και συγγραφέα Γιώργο Κ. Κωνσταντινίδη για τις διεθνείς οικονομικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, τη θέση της Ελλάδας και τις επιπτώσεις που έχουν οι ενεργειακές αναταράξεις στην καθημερινότητα των πολιτών.

Αφετηρία της συζήτησης αποτέλεσε το πρόσφατο βιβλίο του καλεσμένου, ενώ στη συνέχεια εξετάστηκαν οι εξελίξεις στο ΝΑΤΟ, ο ενισχυμένος περιφερειακός ρόλος της Τουρκίας, οι ενεργειακές σχέσεις της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κινεζική παρουσία στον Πειραιά και η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ. Το τελευταίο μέρος της εκπομπής επικεντρώθηκε στον πληθωρισμό, στους μισθούς και στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά.

Το βιβλίο και η προσέγγιση του συγγραφέα

Ο Γιώργος Κ. Κωνσταντινίδης είναι οικονομολόγος με ειδίκευση στη διεθνή οικονομία και συγγραφέας του βιβλίου «Ψηφίδες Διεθνούς Οικονομίας, Γεωπολιτικής και Γεωστρατηγικής», το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Λειμών. Το βιβλίο εντάσσεται στη σειρά «Γεωπολιτική και Γεωστρατηγική», υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Ι. Θ. Μάζη.

Η έκδοση συγκεντρώνει αυτοτελείς αναλύσεις για την ελληνική και την τουρκική οικονομία, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την Ανατολική Μεσόγειο, τη ναυτιλία, τον τουρισμό και τις διαδοχικές οικονομικές, ενεργειακές, κλιματικές και υγειονομικές κρίσεις. Στόχος του συγγραφέα είναι να εξετάσει πώς συνδέονται μεταξύ τους οι οικονομικές εξελίξεις, οι κρατικές στρατηγικές και οι μεταβολές στους διεθνείς συσχετισμούς.

Στην εκπομπή συζητήθηκε η επιλογή του όρου «ψηφίδες» στον τίτλο και το κατά πόσο οι επιμέρους αναλύσεις του βιβλίου οδηγούν σε ένα συνολικό συμπέρασμα για τη θέση της Ελλάδας και της Τουρκίας στο σημερινό διεθνές περιβάλλον. Τέθηκε επίσης το ζήτημα της αντικειμενικότητας στη γεωπολιτική ανάλυση και της σχέσης του συγγραφέα με τη ρεαλιστική σχολή σκέψης.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην έννοια του «γεωοικονομικοστρατηγικού αναθεωρητισμού», την οποία χρησιμοποιεί ο Γιώργος Κ. Κωνσταντινίδης για να περιγράψει τη σύνδεση της οικονομικής πολιτικής με την προσπάθεια κρατών να αναθεωρήσουν τους περιφερειακούς ή διεθνείς συσχετισμούς. Συζητήθηκε ακόμη ο τρόπος με τον οποίο η κατάσταση της τουρκικής οικονομίας επηρεάζει την εξωτερική πολιτική της Άγκυρας.

Η επαγγελματική εμπειρία του συγγραφέα στο Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο Αθηνών προσθέτει στην ανάλυσή του την οπτική των επιχειρήσεων, του εμπορίου και της εξωστρέφειας. Η συζήτηση δεν περιορίστηκε, επομένως, στη θεωρητική προσέγγιση των διεθνών σχέσεων, αλλά επεκτάθηκε στις συνέπειες που έχουν οι πολιτικές αποφάσεις για την παραγωγή, τις επενδύσεις και τη λειτουργία της αγοράς.

Η θέση της Τουρκίας και οι επιλογές της Ελλάδας

Στη δεύτερη ενότητα εξετάστηκαν οι εξελίξεις που ακολούθησαν τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και η συζήτηση για ενδεχόμενες αλλαγές στις συμμαχικές δομές της περιοχής. Η ελληνική κυβέρνηση έχει διαψεύσει ότι έχει ληφθεί απόφαση για την παραχώρηση νέων στρατηγείων στην Τουρκία, ωστόσο το θέμα εξακολουθεί να προκαλεί πολιτική αντιπαράθεση.

Το βασικό ερώτημα ήταν κατά πόσο η Τουρκία ενισχύει τη θέση της στο εσωτερικό της Συμμαχίας και ποιες κινήσεις μπορεί να κάνει η Ελλάδα ώστε να διατηρήσει τον περιφερειακό της ρόλο. Η συζήτηση περιέλαβε όχι μόνο τη στρατιωτική διάσταση, αλλά και το οικονομικό και ενεργειακό κόστος των νέων συσχετισμών.

Στο ίδιο πλαίσιο εξετάστηκε η ενεργειακή συνεργασία της Ελλάδας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το ερώτημα ήταν αν οι σχετικές συμφωνίες ενισχύουν τη χώρα ως κόμβο μεταφοράς και διανομής ενέργειας ή αν αυξάνουν την εξάρτησή της από συγκεκριμένους προμηθευτές και γεωπολιτικές επιλογές.

Αντίστοιχα, η παρουσία της COSCO στον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς συνδέθηκε με τον ευρύτερο ανταγωνισμό Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Ο Πειραιάς αποτελεί σημαντικό τμήμα των κινεζικών εμπορικών διαδρομών προς την Ευρώπη, ενώ η Ελλάδα παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και διατηρεί στενές αμυντικές και ενεργειακές σχέσεις με την Ουάσιγκτον. Η εκπομπή έθεσε το ερώτημα αν αυτά τα συμφέροντα μπορούν να συνεχίσουν να συνυπάρχουν ή αν η Αθήνα θα δεχθεί πιέσεις για σαφέστερες επιλογές.

Η πρόταση για τα Στενά του Ορμούζ

Ξεχωριστό μέρος της συζήτησης αφορούσε τη δημόσια πρόταση του Ευάγγελου Μαρινάκη για την επιβολή διοδίων στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ως εναλλακτική λύση απέναντι στην αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου.

Η πρόταση εξετάστηκε ως προς τη συμβατότητά της με το καθεστώς της ελεύθερης διέλευσης που προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Παράλληλα, τέθηκε το ζήτημα του προηγουμένου που θα μπορούσε να δημιουργήσει η επιβολή τέλους σε ένα διεθνές στενό.

Για την Ελλάδα, το ερώτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων. Εάν γινόταν αποδεκτή η λογική της χρέωσης για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, θα μπορούσαν και άλλα παράκτια κράτη να επικαλεστούν το ίδιο σκεπτικό για περάσματα που βρίσκονται υπό τον έλεγχό τους. Μια τέτοια εξέλιξη θα επηρέαζε τη ναυσιπλοΐα, το κόστος των μεταφορών και τις διεθνείς εμπορικές ροές. Σε κάθε περίπτωση φυσικά κάθε κρίση είναι ευκαιρία και απειλή. Δυστυχώς στην εποχή μας οι απειλές είναι περισσότερες.

Οι διεθνείς αναταράξεις και το κόστος ζωής

Στην τελευταία ενότητα, η συζήτηση στράφηκε στις συνέπειες που έχουν οι διεθνείς εντάσεις για την ελληνική οικονομία και τα εισοδήματα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και οι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα επηρεάζουν τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, τα ασφάλιστρα των πλοίων και το κόστος μεταφοράς των προϊόντων. Οι αυξήσεις αυτές περνούν σταδιακά στην παραγωγή, στην ηλεκτρική ενέργεια, στις μεταφορές και στις τιμές λιανικής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στην εκπομπή, ο πληθωρισμός επιταχύνθηκε τον Ιούνιο στο 4,4%, από 2,8% έναν χρόνο νωρίτερα. Το πετρέλαιο θέρμανσης κατέγραψε ετήσια αύξηση άνω του 50%, το φυσικό αέριο περίπου 25% και τα καύσιμα διψήφια ποσοστά. Αυξήσεις σημειώθηκαν επίσης σε βασικά είδη διατροφής, όπως το κρέας και τα ψάρια, καθώς και στα ενοίκια.

Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι ο ενεργειακός πληθωρισμός στην Ελλάδα θα κινηθεί το 2026 υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Στην εκπομπή εξετάστηκαν οι παράγοντες που καθιστούν τη χώρα περισσότερο εκτεθειμένη, όπως η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, η διάρθρωση της αγοράς ενέργειας, η φορολογία και το κόστος των μεταφορών.

Η αύξηση του κατώτατου μισθού από την 1η Απριλίου αποτέλεσε επίσης μέρος της συζήτησης. Το ζήτημα δεν ήταν μόνο η ονομαστική μεταβολή του μισθού, αλλά το κατά πόσο αυτή επαρκεί για να καλύψει τις αυξήσεις στις τιμές. Όταν το κόστος της ενέργειας, των τροφίμων και της στέγασης αυξάνεται γρηγορότερα από τα εισοδήματα, η πραγματική αγοραστική δύναμη περιορίζεται ακόμη και αν οι ονομαστικοί μισθοί εμφανίζονται ενισχυμένοι.

Οι επιπτώσεις δεν είναι ίδιες για όλες τις κοινωνικές ομάδες. Τα νοικοκυριά με χαμηλά ή σταθερά εισοδήματα διαθέτουν μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων τους για τρόφιμα, ενέργεια και στέγαση. Επομένως, οι ανατιμήσεις σε αυτές τις κατηγορίες περιορίζουν περισσότερο το διαθέσιμο εισόδημά τους σε σχέση με τα νοικοκυριά που έχουν υψηλότερες αποδοχές.

Η εκπομπή έκλεισε με το ερώτημα αν η προβλεπόμενη αποκλιμάκωση του ενεργειακού πληθωρισμού το 2027 μπορεί να οδηγήσει σε αισθητή βελτίωση για τα νοικοκυριά. Η εκτίμηση αυτή εξαρτάται από την πορεία των τιμών της ενέργειας, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τη λειτουργία της εγχώριας αγοράς και την εξέλιξη των μισθών σε σχέση με το κόστος ζωής.

Δείτε και ακούστε την εκπομπή εδώ :