Κινα-Λευκή Βίβλος

Μια διαφορετική πρόταση διακυβέρνησης.

Στις 17 Ιουνίου, η κινεζική ηγεσία παρουσίασε τη Λευκή Βίβλο με τίτλο «Πιο δίκαιη και ισότιμη παγκόσμια διακυβέρνηση: Προτάσεις, αρχές και δράσεις της Κίνας». Πρόκειται για μια πρόταση παγκόσμιας διακυβέρνησης και αφορά τις κινεζικές θέσεις για ένα πιο δίκαιο και πολυπολικό διεθνές σύστημα διακυβέρνησης.

Υποστηρίζει ότι οι παγκόσμιες προκλήσεις, όπως οι συγκρούσεις, η κλιματική αλλαγή, οι οικονομικές ανισότητες και οι τεχνολογικές εξελίξεις, απαιτούν μεγαλύτερη διεθνή συνεργασία και σεβασμό στον ρόλο των Ηνωμένων Εθνών. Η Κίνα προωθεί την αρχή της κυριαρχικής ισότητας όλων των κρατών, απορρίπτει τις μονομερείς κυρώσεις και την πολιτική ισχύος, ενώ τάσσεται υπέρ του διαλόγου και της ειρηνικής επίλυσης διαφορών. Παράλληλα, δίνει έμφαση στην κοινή ανάπτυξη, στη βελτίωση της εκπροσώπησης των αναπτυσσόμενων χωρών στους διεθνείς θεσμούς και στην οικοδόμηση μιας «κοινότητας κοινού μέλλοντος για την ανθρωπότητα». Το κείμενο υποστηρίζει επίσης την ενίσχυση της παγκόσμιας συνεργασίας σε τομείς όπως η ασφάλεια, η οικονομία, η τεχνητή νοημοσύνη και η προστασία του περιβάλλοντος, με στόχο μια πιο σταθερή, συμπεριληπτική και βιώσιμη διεθνή τάξη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στον ρόλο του ΟΗΕ, κάνοντας λόγο για ενίσχυση του οργανισμού σε μια πιο ανθρωποκεντρική προσέγγιση, με κύριο στόχο την εξάλειψη των ανισοτήτων, της φτώχειας και την αδήριτη ανάγκη για δράσεις που θα έχουν ως στόχο την εμπέδωση της παγκόσμιας ασφάλειας.

Η αλήθεια είναι ότι σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται ότι η Κίνα προτείνει την επιστροφή στον κλασικό κομμουνισμό. Δεν είναι όμως αυτό το συμπέρασμα. Αρκετοί αναλυτές μιλούν για ένα μοντέλο «κρατικού καπιταλισμού» ή «σοσιαλισμού με κινεζικά χαρακτηριστικά». Δηλαδή, ένα ισχυρό μονοκομματικό πολιτικό σύστημα, που δίνει χώρο για εκτεταμένη αγορά και ιδιωτικό τομέα, με ισχυρή εθνική βιομηχανική πολιτική και, φυσικά, στρατηγικό κρατικό σχεδιασμό.

Δεν χωρά αμφιβολία ότι η κινεζική Λευκή Βίβλος αποτελεί μία εναλλακτική πρόταση πολιτικού και οικονομικού υποδείγματος. Δεν συνιστά μια επανάσταση εναντίον της Δύσης, όπως έκανε παλαιότερα η Σοβιετική Ένωση. Αντίθετα, στην παγκόσμια διακυβέρνηση που προτείνει το Πεκίνο μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικά πολιτικά συστήματα χωρίς να επιβάλλει το ένα τις αξίες του στο άλλο. Η κινεζική πρόταση υποστηρίζει ότι κάθε χώρα έχει δικαίωμα να επιλέγει το δικό της πολιτικό σύστημα, με το κράτος να παίζει κεντρικό ρόλο στην οικονομία. Η διεθνής τάξη δεν πρέπει να κυριαρχείται από μία υπερδύναμη αλλά να είναι πολυπολική. Και εδώ εισέρχεται η έννοια της κυριαρχίας, η οποία, κατά την κινεζική εκδοχή, είναι σημαντικότερη από τις παρεμβάσεις για λόγους «δημοκρατίας» ή «ανθρωπίνων δικαιωμάτων».

Βέβαια, οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι κάπου εδώ η θεωρία της Κίνας για την κυριαρχία των κρατών παρουσιάζει μια δομική αδυναμία, καθώς την επικαλείται όταν πρόκειται για ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά ταυτόχρονα ασκεί ισχυρή οικονομική και πολιτική επιρροή μέσω της Πρωτοβουλίας «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος». Την αναβίωση, δηλαδή, του ιστορικού Δρόμου του Μεταξιού, συνδέοντας την Ασία με την Ευρώπη και την Αφρική μέσω τεράστιων δικτύων σιδηροδρόμων, λιμανιών, δρόμων και ενεργειακών υποδομών. Κύριος στόχος του Πεκίνου είναι η σύσφιξη των οικονομικών και πολιτικών δεσμών της Κίνας με τον «Παγκόσμιο Νότο» και την Ευρασία.

Η Κίνα, με την αυτοπεποίθηση πλέον μιας υπερδύναμης, παρουσιάζει τη δική της οπτική για τη διεθνή τάξη, αλλά κυρίως εκείνο το πολιτικό και οικονομικό υπόδειγμα που της χάρισε την πρωτοκαθεδρία στην Ασία και την κατέστησε ισότιμη –τουλάχιστον με οικονομικούς όρους– των ΗΠΑ. Με τη Δύση να υποχωρεί, ύστερα δε και από τον αποτυχημένο πόλεμο των ΗΠΑ στο Ιράν, η Κίνα προτείνει μια διαφορετική παγκόσμια αρχιτεκτονική και βάζει ως παράδειγμα τον εαυτό της.

Κοντολογίς, το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν η Κίνα θα αντικαταστήσει τη Δύση, αλλά αν το κινεζικό μοντέλο θα καταφέρει να πείσει αρκετές χώρες ότι προσφέρει μια πιο αποτελεσματική και δίκαιη εναλλακτική απέναντι στο δυτικό σύστημα που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες.

Αναγνώσεις : 90