Είμαστε στον αέρα – 1/4/26 | Παπαδόπουλος – DNA νεογνών – ΕΟΚΑ 1955 – Ισραήλ και θανατική ποινή

Μετά τον παλμό της σημερινής πρώτης μέρας του μήνα η εκπομπή στάθηκε στην υπόθεση του DNA των νεογνών, η οποία εξελίσσεται σε ένα από τα πιο αποκαλυπτικά παραδείγματα για το πώς η εξουσία επιχειρεί να προηγηθεί της θεσμικής και κοινωνικής νομιμοποίησης σε ζητήματα εξαιρετικά ευαίσθητα. Το κρίσιμο δεδομένο είναι ότι υπήρξε προγραμματική συμφωνία ανάμεσα στο Υπουργείο Υγείας και ιδιωτικές εταιρείες για την εισαγωγή καθολικού whole-genome screening σε νεογνά, με στόχο να φτάσει το πρόγραμμα έως και τα 100.000 νεογνά και με ρητή πρόβλεψη ότι τα αποτελέσματα της αλληλούχισης θα αποτελούν ιδιοκτησία της RealGenix. Η ύπαρξη της συμφωνίας αυτής δεν είναι πια αμφισβητούμενη· έχει τεκμηριωθεί από ερευνητικό ρεπορτάζ και έχει καταγραφεί και σε δημόσια κοινοβουλευτικά έγγραφα.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνικό ή επιστημονικό. Είναι βαθιά πολιτικό και βιοηθικό. Όταν μιλάμε για γονιδιωματικό έλεγχο νεογνών, μιλάμε για τη διαχείριση του πιο ευαίσθητου προσωπικού δεδομένου από την πρώτη στιγμή της ζωής ενός ανθρώπου. Ακριβώς γι’ αυτό είχε βαρύτητα η παρέμβαση της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, η οποία δημοσίευσε επίσημη σύσταση για τις βιοηθικές διαστάσεις του νεογνικού γενετικού ελέγχου με αλληλούχιση ολόκληρου γονιδιώματος, υπογραμμίζοντας την ανάγκη αυστηρών προϋποθέσεων, προστασίας δεδομένων και σαφούς θεσμικού πλαισίου. Στην ίδια κατεύθυνση, το ελληνικό παράδειγμα έφτασε πλέον και στην ευρωπαϊκή επιστημονική συζήτηση, με σχετικό άρθρο στο European Journal of Human Genetics τον Μάρτιο του 2026, γεγονός που δείχνει ότι η υπόθεση έχει ήδη ξεπεράσει τα στενά ελληνικά όρια και αντιμετωπίζεται ως case study με σοβαρές ηθικές και πολιτικές προεκτάσεις.

Αυτό που μένει, λοιπόν, πολιτικά, είναι ότι η κυβέρνηση δεν άνοιξε πρώτη τη θεσμική συζήτηση. Σύρθηκε σε αυτήν αφού είχαν προηγηθεί αποκαλύψεις, έντονες αντιδράσεις και επιστημονικές επιφυλάξεις. Και αυτό από μόνο του λέει πολλά για μια λογική άσκησης εξουσίας που συχνά αντιμετωπίζει τη βιοηθική όχι ως αφετηρία σχεδιασμού, αλλά ως εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί ή να τακτοποιηθεί εκ των υστέρων.

Στο επόμενο μέρος της εκπομπής φιλοξενήθηκε ο Νίκος Παπαδόπουλος, ο οποίος επιχείρησε να παρουσιάσει τη δική του υπόθεση όχι ως μια απλή προσωπική περιπέτεια, αλλά ως σύγκρουση συνείδησης με ένα σύστημα που, όπως υποστηρίζει, λειτουργεί με δύο μέτρα και δύο σταθμά. Η συνέντευξη κινήθηκε γύρω από το όριο ανάμεσα στη θεμιτή υπεράσπιση της πίστης και στην παραβίαση της νομιμότητας, με τον ίδιο να επιμένει ότι η στάση του δεν ήταν μια τυφλή ή αυθαίρετη ενέργεια, αλλά μια πράξη που, κατά τη δική του ανάγνωση, ήρθε αφού είχαν προηγηθεί άλλες μορφές αντίδρασης χωρίς αποτέλεσμα. Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα με την οποία κινήθηκαν οι θεσμικές διαδικασίες εις βάρος του, σε αντίθεση, όπως είπε, με την αργή ή επιλεκτική λειτουργία τους σε σοβαρότερες υποθέσεις πολιτικού ενδιαφέροντος. Πράγματι, μετά το περιστατικό στην Εθνική Πινακοθήκη, η Βουλή του επέβαλε ποινή περικοπής κατά το ήμισυ της μηνιαίας αποζημίωσής του, ενώ δημόσια έγινε γνωστό ότι η Εθνική Πινακοθήκη προχώρησε σε αγωγή ύψους 500.000 ευρώ.

Το πολιτικό ενδιαφέρον της συνέντευξης δεν βρίσκεται μόνο στο αν συμφωνεί ή διαφωνεί κανείς με τη στάση του. Βρίσκεται κυρίως στο ότι ο ίδιος προσπαθεί να μεταφέρει τη συζήτηση από την πράξη καθαυτή στη συμβολική και θεσμική της διαχείριση. Δηλαδή, από το ερώτημα «τι έκανε» στο ερώτημα «γιατί το σύστημα ενεργοποιείται τόσο γρήγορα εδώ και τόσο αργά αλλού». Αυτή η γραμμή υπεράσπισης, είτε πείθει είτε όχι, πατά σε μια υπαρκτή κοινωνική καχυποψία απέναντι στην επιλεκτική αυστηρότητα των θεσμών. Και γι’ αυτό η υπόθεσή του δεν παρουσιάστηκε από τον ίδιο μόνο ως προσωπική δικαστική εκκρεμότητα, αλλά ως πεδίο ευρύτερης σύγκρουσης γύρω από την πίστη, τη θεσμική ισότητα και τη λειτουργία της δικαιοσύνης.

Το τρίτο θέμα της εκπομπής ήταν επετειακό, αλλά όχι εθιμοτυπικό. Η 1η Απριλίου παραμένει μια ημερομηνία μεγάλης ιστορικής φόρτισης για τον Κυπριακό Ελληνισμό, καθώς σηματοδοτεί την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ το 1955 απέναντι στη βρετανική αποικιοκρατία. Στις σημερινές εκδηλώσεις μνήμης στην Κύπρο, ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης μίλησε ξανά για τον αγώνα αυτόν ως στοιχείο ιστορικής συνέχειας και ταυτότητας, επιμένοντας ότι, παρά το γεγονός ότι ο αρχικός στόχος της ένωσης δεν επετεύχθη, ο αγώνας οδήγησε τελικά στη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η υπενθύμιση αυτή έχει σημασία όχι μόνο ιστορική αλλά και σύγχρονη, γιατί δείχνει πώς οι κοινωνίες αντλούν ακόμη πολιτικό και ηθικό νόημα από τους αγώνες της μνήμης.

Και ίσως αυτό ακριβώς είναι το πιο ουσιαστικό στοιχείο της σημερινής επετείου: ότι η ΕΟΚΑ δεν τιμάται απλώς ως ένα κεφάλαιο του παρελθόντος, αλλά ως μια υπενθύμιση πως η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η αυτοδιάθεση δεν δίνονται ποτέ ως αυτονόητα. Κερδίζονται, υπερασπίζονται και επανανοηματοδοτούνται σε κάθε εποχή. Γι’ αυτό και η μνήμη του 1955 δεν ανήκει μόνο στα σχολικά βιβλία ή στις επετειακές τελετές, αλλά και στη σημερινή πολιτική συνείδηση.

Στα διεθνή μια εξαιρετικά σοβαρή εξέλιξη στο Ισραήλ. Στις 30 Μαρτίου 2026, η Κνεσέτ ενέκρινε νόμο που καθιστά τη θανατική ποινή διά απαγχονισμού τη βασική ποινή για Παλαιστινίους που καταδικάζονται από στρατιωτικά δικαστήρια για φονικές επιθέσεις. Ο νόμος πέρασε με 62 ψήφους υπέρ και 48 κατά, προβλέπει εκτέλεση μέσα σε 90 ημέρες από την καταδίκη, με ελάχιστα περιθώρια επιείκειας, και έχει ήδη προκαλέσει έντονη διεθνή αντίδραση. Το πιο κρίσιμο σημείο είναι ότι, παρότι εμφανίζεται τυπικά ως γενικός, η ίδια η εφαρμογή του συνδέεται με το άνισο καθεστώς δικαιοσύνης στη Δυτική Όχθη, όπου οι Παλαιστίνιοι υπάγονται σε στρατιωτικά δικαστήρια ενώ οι Ισραηλινοί έποικοι σε διαφορετικό νομικό σύστημα.

Γι’ αυτό και όλο και περισσότεροι διεθνείς παρατηρητές, κράτη και οργανώσεις μιλούν πλέον ανοιχτά για θεσμοθετημένη διάκριση που πλησιάζει ή επιβεβαιώνει ένα καθεστώς απαρτχάιντ. Το Reuters κατέγραψε ότι ο νόμος επικρίθηκε ως de facto discriminatory από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ενώ ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα ζήτησε την άμεση κατάργησή του, χαρακτηρίζοντάς τον βαθιά διακριτικό και αντίθετο προς το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Το βαρύτερο συμπέρασμα είναι ότι εδώ δεν μιλάμε απλώς για αυστηροποίηση ποινών. Μιλάμε για νομοθετική κατοχύρωση μιας νομικής ανισότητας που ξεχωρίζει ποιος θα δικαστεί πού, ποιος θα τιμωρηθεί πώς και τελικά ποιος μπορεί να οδηγηθεί στην αγχόνη μέσα από ένα σύστημα που δεν είναι ίσο για όλους.

Ακούστε και δείτε τη συζήτηση με τον Ανεξάρτητο Βουλευτή Νίκο Παπαδόπουλο εδώ :