Ιράν: Μια κοινωνία ξανά στο κατώφλι της ιστορίας

Οι αντικαθεστωτικές εκδηλώσεις στο Ιράν καταδεικνύουν ότι η ιρανική κοινωνία και κυρίως η νεολαία της, απαιτεί την αποκαθήλωση των Αγιατολάδων και του κληρικαλιστικού καθεστώτος που έχει επιβληθεί στη χώρα από το 1979. Αυτό το χρονικό ορόσημο όμως δεν έχει αναλυθεί εις βάθος, και στον δημόσιο διάλογο θεωρείται ότι η Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν ξέσπασε σχεδόν αμέσως, παραγνωρίζοντας τις κοινωνικές διεργασίες των προηγούμενων δεκαετιών που ως αποτέλεσμα είχαν τελικά την κατάλυση του κοσμικού κράτους.

Η αλήθεια είναι ότι η ιστορική πορεία του Ιράν καθορίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα. Δεν θα ήταν υπερβολή να ισχυριστούμε ότι ο εν λόγω αιώνας είναι ο επαναστατικός αιώνας του Ιράν. Ξεκινά το 1906 με την επανάσταση των παζαριτών εμπόρων και των ουλεμάδων, την αποκαλούμενη Συνταγματική Επανάσταση και ολοκληρώνεται με την Ισλαμική επανάσταση του 1979. Δεν είναι λίγοι οι ιστορικοί που υποστηρίζουν ότι ο δυναμισμός της ιρανικής επανάστασης μπορεί να συγκριθεί μόνο με τον αντίστοιχο της Γαλλίας του 19ου αιώνα.

Η επαναστατική αυτή διαδρομή όμως έχει κάποια χαρακτηριστικά που αποδεικνύουν την μοναδικότητα του Ιράν όσον αφορά τις κοινωνικές διεργασίες. Η κοσμικού χαρακτήρα Συνταγματική Επανάσταση του 1906 επιβλήθηκε σε έναν λαό κατά 95% αναλφάβητο με προσδόκιμο όριο ζωής τα τριάντα έτη. Στον αντίποδα η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 εγκαθίσταται με το 95% του ιρανικού λαού να μιλά και να γράφει περσικά και το προσδόκιμο ζωής στα εβδομήντα έτη.

Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι η Ισλαμική Επανάσταση δεν ανέτρεψε μόνο ένα καθεστώς που φάνταζε παντοδύναμο αλλά κατάφερε να συγκροτήσει ένα νέο κράτος διαρρηγνύοντας όλες τις κοινωνικές νόρμες, αλλάζοντας ακόμη και τον διεθνή προσανατολισμό της χώρας. Πρόκειται για έναν μαζικό ξεσηκωμό της ιρανικής κοινωνίας. Οι μορφωμένοι νέοι, οι εσωτερικοί μετανάστες, τα μεσαία στρώματα των πόλεων και οι έμποροι των παζαριών ενώθηκαν σε μια πλατιά συμμαχία με σκοπό να βγουν από το περιθώριο της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Αυτή τη συμμαχία πήρε υπό τη σκέπη του ο χαρισματικός κληρικός Αγιατολλάχ Χομεϊνί, καταφέρνοντας να συνδυάσει τις παραδοσιακές αξίες του σιιτικού Ισλάμ με ένα αντι-δυτικό λόγο με κύρια επιχειρήματα την κοινωνική δικαιοσύνη και την ανεξαρτησία από την αμερικανική επιρροή.

Φθάνουμε λοιπόν στην σημερινή κατάσταση όπου η νεολαία του Ιράν ζητά την αποκαθήλωση των μουλάδων. Με κύρια αιτήματα την οικονομική και κοινωνική μεταρρύθμιση το κληρικαλιστικό καθεστώς της Τεχεράνης ενδέχεται να εισέρχεται σε φάση σοβαρής αποσταθεροποίησης. Πόσο σίγουροι είμαστε όμως ότι ο ιρανικός λαός επιθυμεί έναν Παχλαβί πάλι ως ηγέτη του. Τα αιτήματα κυρίως των νέων Ιρανών δεν φαίνεται να ικανοποιούνται από το υπόδειγμα πολιτικής που ευαγγελίζεται ο γιος του Σάχη και ίσως βρεθούμε πάλι μπροστά σε μία ριζοσπαστική πολιτική μεταρρύθμιση που θα απαντά τις ιδιαιτερότητες της ιρανικής κοινωνίας. Η Ισλαμική Επανάσταση έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στο εσωτερικό του Ιράν και από αυτήν αντλούν δύναμη συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και συμφέροντα, τα οποία θα βρεθούν σε θανάσιμο κίνδυνο εάν τελικά καταρρεύσει το καθεστώς των μουλάδων.

Ας είμαστε λοιπόν φειδωλοί με τις εκτιμήσεις μας όσον αφορά τα κίνητρα του ιρανικού λαού, γιατί μπορεί να ομοιάζουν με δυτικά πρότυπα αλλά τελικά να μην είναι τέτοια και η όποια προσπάθεια «εξαγωγής δημοκρατίας» στην Τεχεράνη απο τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να έχει ενδεχομένως τραγική έκβαση.