Ένας χρόνος Τραμπ: Το τέλος της μεταπολεμικής τάξης και η επιστροφή των σφαιρών επιρροής

γράφει ο Δημήτρης Γκουλιώνης

Συμπληρώνεται σήμερα ένας χρόνος από την ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ και
όλοι έχουμε την εντύπωση ότι βρίσκεται πολύ περισσότερο χρονικό διάστημα στον
Λευκό Οίκο. Ο Τραμπ της δεύτερης θητείας είναι πιο ορμητικός, ανατρεπτικός,
έτοιμος να γκρεμίσει τη μεταπολεμική τάξη που οικοδομήθηκε από τις ΗΠΑ, μετά το
τέλος του Β ́ Παγκόσμιου Πολέμου.
Η εκλογή του αποτελεί ιστορικό σημείο καμπής εντός και εκτός ΗΠΑ και δείχνει ότι
η περίοδος του φιλελεύθερου διεθνισμού και της φιλελεύθερης τάξης αποτελεί
παρελθόν. Ο Τραμπ θεωρεί πως η προηγούμενη κατάσταση δεν εξυπηρετεί τα
συμφέροντα των Αμερικανών και οι παλαιοί κανόνες πρέπει να μεταρρυθμιστούν
επ’ ωφελεία του νέου κόσμου που οραματίζεται ο Αμερικανός πρόεδρος.
Την πρώτη λοιπόν ημέρα της θητείας του ο Τραμπ έδωσε χάρη στους 1.600
κατηγορούμενους για την επίθεση στο Καπιτώλιο το 2021. Όσοι σοκαρίστηκαν με
αυτή την εξέλιξη απλώς δεν πρόσεχαν τι έλεγε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής
περιόδου. Αμέσως μετά οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη Συμφωνία του Παρισιού για
το Κλίμα, με τον Τραμπ να κατηγορεί τον Μπάιντεν για εμμονή με την πράσινη
ανάπτυξη και πως η κλιματική αλλαγή δεν είναι παρά ένα μεγάλο ψέμα των
Δημοκρατικών.
Από τον Φεβρουάριο άρχισε να ξετυλίγεται η εξωτερική πολιτική του Τραμπ.
Καθοριστική στιγμή ήταν η ομιλία του Αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στη Διάσκεψη
Ασφαλείας του Μονάχου. Σαστισμένοι οι Ευρωπαίοι ηγέτες άκουσαν τον Βανς να
ισχυρίζεται ότι η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη είναι η μεταναστευτική της
πολιτική και όχι η Ρωσία. Προς το τέλος του ίδιου μήνα, η παγκόσμια κοινότητα
είδε σε ζωντανή μετάδοση τον εξευτελισμό του προέδρου της Ουκρανίας στον
Λευκό Οίκο. Φάνηκε από την αρχή ότι ο Τραμπ θα τείνει χείρα φιλίας προς τον Πούτιν, με
αποκορύφωμα τη συνάντηση του Αυγούστου στην Αλάσκα, υποδεχόμενος τον
Ρώσο πρόεδρο με τιμές, βγάζοντας στην ουσία το Κρεμλίνο από τη διπλωματική
απομόνωση. Στα τέλη του περασμένου Δεκέμβρη δημοσιεύθηκε η Στρατηγική Εθνικής
Ασφαλείας των ΗΠΑ και αποτυπώνει με σαφή και ιδεολογικά φορτισμένο τρόπο το
δόγμα «America First» της δεύτερης προεδρίας Τραμπ. Το κείμενο απορρίπτει τον
μεταψυχροπολεμικό διεθνισμό και υιοθετεί μια ωμή, κρατοκεντρική προσέγγιση
ισχύος. Διαχωρίζει τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής και αναδεικνύει την Κίνα ως τον κύριο
γεωπολιτικό αντίπαλο των ΗΠΑ. Είναι σαφής η απομάκρυνση της Αμερικής από τη
Μέση Ανατολή, μετακυλίοντας την ευθύνη στους περιφερειακούς της συμμάχους,
ενώ δηλώνει την αμέριστη στήριξή της στο Ισραήλ και δεν παραβλέπει να
υπερθεματίσει υπέρ της διεύρυνσης των Συμφωνιών του Αβραάμ. Η Ευρώπη
παρουσιάζεται ως ήπειρος σε πολιτισμική και δημογραφική παρακμή, η οποία
πρέπει μόνη της να αναλάβει το βάρος της άμυνάς της αλλά και την ευθύνη για τον
τερματισμό του ρωσο-ουκρανικού πολέμου.

Το 2026 «εγκαινιάζεται» με την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς
Μαδούρο, την κλιμάκωση με το Ιράν, τις απειλές έναντι της Γροιλανδίας και την
αποχώρηση των ΗΠΑ από 66 διεθνείς οργανισμούς. Κερασάκι στην τούρτα η
επιβολή δασμών σε οχτώ ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων του
Ηνωμένου Βασιλείου, της Γαλλίας και της Γερμανίας, που έχουν αποστείλει
στρατεύματα στη Γροιλανδία εν μέσω απειλών των ΗΠΑ να καταλάβουν το νησί
της Αρκτικής. Αποκαλυπτική είναι η κατάσταση στο εσωτερικό των ΗΠΑ τον πρώτο χρόνο
διακυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ. Πρόκειται για μια πολιτική επανάσταση, με
τον Αμερικανό πρόεδρο να προσπαθεί να ελέγξει τους αρμούς της εξουσίας. Να
καταλάβει δηλαδή τον κυβερνητικό μηχανισμό και να τον χρησιμοποιήσει εναντίον
όσων θεωρεί εχθρούς. Για παράδειγμα, η απόφαση του Υπουργείου Δικαιοσύνης
των ΗΠΑ να ασκήσει δίωξη στον επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας (Fed)
Τζερόμ Πάουελ, σχετικά με την ανακαίνιση των κεντρικών γραφείων της τράπεζας,
είναι απλώς ένα πρόσχημα. Η άρνηση του Πάουελ να πειθαρχήσει στα
κελεύσματα του Λευκού Οίκου για μείωση των επιτοκίων τον έχει καταστήσει
ανεπιθύμητο και ο Τραμπ φαίνεται διατεθειμένος να κάνει τα πάντα για να τον
αποπέμψει. Και στο μεταναστευτικό ο Τραμπ ακολουθεί μια άκρως επιθετική πολιτική. Αιχμή
του δόρατος η γνωστή πλέον Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνειακής
Επιβολής (ICE), η οποία δρα ανεξέλεγκτη σε όλες τις Πολιτείες της χώρας,
αψηφώντας τις εκάστοτε αστυνομικές αρχές. Η προ ημερών δολοφονία της
37χρονης Ρενέ Γκουντ στη Μινεσότα από πράκτορες της υπηρεσίας προκάλεσε
κύμα αντιδράσεων, αλλά ο Λευκός Οίκος παρείχε πλήρη κάλυψη, ανατρέποντας
την μέχρι πρότινος νοοτροπία που ήθελε την άσκηση βίας ως ύστατη επιλογή.
Ακόμα ένα δείγμα της συγκρουσιακής αντίληψης του Τραμπ είναι η ανάπτυξη της
Εθνοφρουράς σε αντιπολιτευόμενες πολιτειακές αρχές, με το πρόσχημα της
επιβολής της τάξης. Είναι χαρακτηριστική δε η περίπτωση του Λος Άντζελες, όπου
τον Ιούνιο αναπτύχθηκε η Εθνοφρουρά κατόπιν εντολής του Αμερικανού
προέδρου, με σκοπό να καταστείλουν τις διαδηλώσεις κατά της μεταναστευτικής
πολιτικής. Ακολούθησαν και άλλες μεγαλουπόλεις, περιλαμβανομένης της
πρωτεύουσας Ουάσιγκτον. Πολλοί μιλούν πλέον για κατάχρηση εξουσίας.
Εν κατακλείδι, ο πρώτος χρόνος Τραμπ στην εξουσία, στη δεύτερη θητεία του ως
προέδρου των ΗΠΑ, διακρίνεται από ένα σύνολο παρορμήσεων, παρά από μια
συνεκτική στρατηγική. Είναι επίσης δεδομένο ότι το παλιό σύστημα έχει
κατεδαφιστεί και πλέον μεταβαίνουμε σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο
ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων, ΗΠΑ, Ρωσίας, Κίνας, χωρίζοντας τον
κόσμο σε σφαίρες επιρροής. Σε αυτό το μεταίχμιο, λοιπόν, ο Αντόνιο Γκράμσι είναι
επίκαιρος: «Ο παλαιός κόσμος πεθαίνει και ο νέος πασχίζει να γεννηθεί· τώρα
είναι η εποχή των τεράτων». Προς το παρόν βλέπουμε την καταστροφή του
μεταπολεμικού status quo με τον Τραμπ να λειτουργεί-είτε το θέλουμε είτε όχι- ως
καταλύτης σε αυτή τη μετάβαση.