Ένα τραγούδι, μια ιστορία: Dance me to the End of Love

γράφει ο Δημήτρης Μπακαλιάνος

Καλησπέρα, καλησπέρα, καλησπέρα… Ο Λέοναρντ Κοέν κυκλοφόρησε το 1984 το τραγούδι “Dance me to the end of Love”, ένα πραγματικό αριστούργημα το οποίο έκτοτε έχει «ντύσει» χιλιάδες ερωτικές στιγμές της ανθρωπότητας και της Τέχνης.

Σε συνέντευξη του όμως ο Κοέν είχε αποκαλύψει την έμπνευση του πίσω από αυτό το τραγούδι, η οποία είναι πολύ πιο τραγική από ότι θα πίστευε κανείς.

Αναλυτικά είπε: «Το συγκεκριμένο τραγούδι προήλθε από πράγματα που άκουσα ή διάβασα για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Β’ παγκοσμίου πολέμου. Σε κάποια από αυτά, ακριβώς δίπλα στα κρεματόρια, υπήρχε ένα κουαρτέτο μουσικών, το οποίο εξαναγκαζόταν να παίζει κλασσική μουσική ενώ οι άνθρωποι δίπλα τους καιγόταν ζωντανοί».

Εκείνο, που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι το γεγονός ότι η αφορμή για τη δημιουργία του εν λόγω τραγουδιού είναι ακόμα πιο συγκεκριμένη.

Αφορά ευθέως σε μια εμβληματική προσωπικότητα του στρατοπέδου Άουσβιτς ΙΙ-Μπικερνάου, τον Ελληνοεβραίο Ιάκωβο Στρούμσα (Jacques Strοumsa), γεννημένο στη Θεσσαλονίκη το 1913, ο οποίος έμελλε να μείνει στην ιστορία ως ο «βιολιστής του Άουσβιτς» και ήταν υποχρεωμένος από τους δήμιους του να αποδίδει, με άψογο τρόπο, ως αρχιβιολιστής μιας ορχήστρας εγχόρδων με «ειδικά καθήκοντα». Η ορχήστρα αποτελείτο εξολοκλήρου από Εβραίους βιρτουόζους, οι οποίοι ερμήνευαν μετά παρρησίας κλασικά αριστουργήματα καθώς και γελοία χιτλερικά στρατιωτικά εμβατήρια, την ώρα ακριβώς που μπροστά τους σπρώχνονταν προς το θάνατο φίλοι, συγγενείς, αγαπημένα τους πρόσωπα.

Προσέχοντας την ειδική νύξη στον στίχο περί “burning violin”, πρόκειται για το φλεγόμενο εκείνο βιολί που αναριγούσε κάτω από τα δεξιοτεχνικά δάχτυλα του Στρούμσα ο οποιος προσπαθούσε με τα ξυλιασμένα, από το αφόρητο κρύο δάχτυλά του και την ψυχή του στον πάγο, να βάλει φωτιά στην ερμηνεία του.

Ο Κόεν τραγουδά εκ μέρους μιας γυναίκας. Μιας συγκεκριμένης γυναίκας, η οποία ξεψύχησε στο Άουσβιτς. Πρόκειται για τη σύζυγο του Στρούμσα. Μέσα από τη φωνή του και με τους στίχους του, εκείνη απευθύνεται στον αγαπημένο της για τελευταία φορά, καθώς σπρώχνεται μέσα στο γενικευμένο ΠΑΝΙΚΟ προς τους θαλάμους αερίων και τους φούρνους, προσπαθώντας να αποχαιρετήσει τον κόσμο τυλιγμένη στην αγάπη που της χάρισε η ζωή. Απέναντί της, ο αγαπημένος της παίζει βιολί σε αυτήν την ύστατη συνάντησή τους, παρηγορώντας την. Εκείνη τον παρακαλά, τον παροτρύνει: “Dance me to the end of love”.

Αυτήν την εικόνα μελοποίησε ο Κόεν. Και ο ίδιος ο Στρούμσα από πείσμα επέζησε. «Μετά την άφιξή μας στο στρατόπεδο και την αφάνιση της γυναίκας μου και των γονιών μου, η μουσική ήταν αυτή που με βοήθησε να μη βουλιάξω στην απελπισία», εξομολογείται ο Στρούμσα στο αυτοβιογραφικό βιβλίο «Διάλεξα τη ζωή. Από τη Θεσσαλονίκη στο Άουσβιτς».

Στην αρχισυνταξία ο Stanley… Γεια χαρά!