Ανάπτυξη χωρίς τόπο; Σκέψεις γύρω από τη συζήτηση για τα αιολικά στην Εύβοια

γράφει ο Κωνσταντίνος Καραγιάννης

Η συζήτηση για τις ΑΠΕ, όσο κι αν επιχειρεί να περιοριστεί σε νομικούς, τεχνικούς ή αναπτυξιακούς δείκτες, καταλήγει πάντα εκεί όπου δεν χωρούν πίνακες και άδειες: στη βαθιά κοινωνική συνεννόηση, στο πολιτικό και στο ανθρώπινο. Έτσι ένιωσα μετά τη συζήτηση με τους κατοίκους που μίλησαν για το αιολικό έργο στη θέση Τσίκνα, του Δήμου Κύμης Αλιβερίου. Δεν συνάντησα ανθρώπους που λένε απλώς «όχι». Συνάντησα ανθρώπους που ζητούν να ξανασυζητήσουμε το «πώς» και το «ποιος» αποφασίζει.

Αυτό που αναδύθηκε καθαρά είναι ότι το ζήτημα των ΑΠΕ στην Εύβοια δεν είναι θέμα πίστης ή άρνησης της πράσινης μετάβασης. Είναι θέμα δημοκρατίας. Ποιος αποφασίζει για τον τόπο, με ποια λογοδοσία και με ποια συμμετοχή της κοινωνίας. Σήμερα, οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονται κεντρικά, μέσα από διαδικασίες που τυπικά είναι νόμιμες, αλλά κοινωνικά αποκομμένες. Η τοπική αυτοδιοίκηση καλείται να γνωμοδοτεί, όχι να εγκρίνει. Να διαχειρίζεται συνέπειες, όχι να συνδιαμορφώνει επιλογές. Έτσι, ο Δήμος μετατρέπεται από πρώτο κύτταρο λαϊκής κυριαρχίας σε δευτερεύοντα θεσμικό παρατηρητή.

Αυτή η μετατόπιση αρμοδιοτήτων από την τοπική κοινωνία προς το κέντρο δεν είναι ουδέτερη. Δημιουργεί μια γκρίζα ζώνη ευθύνης όπου όλοι δηλώνουν ότι «δεν αποφασίζουν». Η κεντρική διοίκηση επικαλείται τον νόμο και τους εθνικούς στόχους. Οι ανεξάρτητες αρχές επικαλούνται τις διαδικασίες. Η τοπική αυτοδιοίκηση επικαλείται τα δεμένα της χέρια. Και οι πολίτες μένουν να κοιτούν μια θηριώδη ανεμογεννήτρια να υψώνεται πριν καν εκδικαστούν τα ασφαλιστικά μέτρα, που στις 11 Φεβρουαρίου θα συζητηθούν στη Χαλκίδα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι αγνοούν τις δυσκολίες της δημοτικής αρχής. Το αντίθετο. Στη συζήτηση αναγνώρισαν τα θεσμικά όρια και τις πιέσεις. Εκεί όμως που στάθηκαν με επιμονή ήταν αλλού. Στην ανάγκη για έγκαιρη ενημέρωση, για διαφάνεια, για να μη μαθαίνουν τα πάντα όταν έχουν ήδη δημιουργηθεί τετελεσμένα. Και κυρίως στην ανάγκη η δηλωμένη αντίθεση των αρχών να συνδεθεί με έμπρακτη στάση, μέσα στα νόμιμα πλαίσια. Όχι με αυθαιρεσίες, αλλά με ελέγχους, αυτοψίες, ενεργοποίηση των υποχρεώσεων που ήδη προβλέπει ο νόμος. Όχι ως παρεμπόδιση, αλλά ως θεσμική ευθύνη.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συζήτησης δεν ήταν η ένταση, αλλά η ψυχραιμία. Οι άνθρωποι μίλησαν για το περιβάλλον, για την ποιότητα ζωής, για την αξία της περιουσίας τους, αλλά και για κάτι βαθύτερο: για το αν ο τόπος τους παραμένει ζωντανός ή μετατρέπεται σε ενεργειακό πεδίο χωρίς όρια. Δεν μίλησαν μόνο για το σήμερα, αλλά για το αύριο. Για το ποιος θα θελήσει να έρθει να ζήσει εδώ όταν η ανάπτυξη τρέχει χωρίς φραγμούς και χωρίς κοινωνική συναίνεση.

Το μήνυμα που έμεινε από αυτή τη συνάντηση είναι ξεκάθαρο και δεν χωρά εύκολες ταμπέλες. Θέλουμε ΑΠΕ. Αλλά όχι με υπερκορεσμό. Όχι με χωρική αδικία. Όχι με διαδικασίες που ακυρώνουν στην πράξη τη συμμετοχή της κοινωνίας. Οι αγώνες γύρω από τα αιολικά στην Εύβοια δεν κρίνονται μόνο με όρους τελικής νίκης ή ήττας. Κρίνονται στο αν ανοίγουν τον δημόσιο διάλογο, αν αποκαλύπτουν θεσμικές στρεβλώσεις και αν δίνουν φωνή σε ανθρώπους που, με επιχειρήματα και νηφαλιότητα, διεκδικούν το δικαίωμα να αποφασίζουν για τον τόπο και το μέλλον τους.

Σε ένα σύστημα που βασίζεται στην ταχύτητα, την αδιαφάνεια και την κόπωση των κοινωνιών, αυτό από μόνο του είναι πολιτική πράξη. Και ίσως η πιο ουσιαστική μορφή δύναμης που διαθέτουν σήμερα οι τοπικές κοινωνίες.

Υ.Γ. Το σχετικό απόσπασμα της συζήτησης στο «Είμαστε στον αέρα» με τους κατοίκους του Αργυρού στον παρακάτω σύνδεσμο : https://www.youtube.com/watch?v=M0u-M0LwrEI&t=9088s