Άγκυρα και Κάιρο επαναπροσδιορίζουν τις ισορροπίες – Τα μηνύματα για την ελληνική ΑΟΖ
γράφει ο Δημήτρης Γκουλιώνης
Μια πολύ σοβαρή εξέλιξη που αφορά τις σχέσεις Αιγύπτου–Τουρκίας έλαβε χώρα την περασμένη εβδομάδα. Η κρατική τουρκική αμυντική βιομηχανία Mechanical and Chemical Industry Corporation (MKE) υπέγραψε συμφωνία για την πώληση πυρομαχικών και οπλικών συστημάτων, καθώς και για τη δημιουργία γραμμών παραγωγής πυρομαχικών στην Αίγυπτο.
Το ύψος της εν λόγω συμφωνίας ανέρχεται σε 350 εκατ. δολάρια και, σύμφωνα με τουρκικά δημοσιεύματα, η MKE πρόκειται να πουλήσει στην Αίγυπτο συστήματα αεράμυνας Tolga, εγκαινιάζοντας επίσης εργοστάσια παραγωγής πυρομαχικών εντός των αιγυπτιακών συνόρων.
Η συμφωνία ανακοινώθηκε από τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν την περασμένη Τετάρτη, ύστερα από τη συνάντηση που είχε με τον Αιγύπτιο ομόλογό του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Εδώ αξίζει να τονιστεί η εντεινόμενη προσπάθεια της Άγκυρας να προσεταιριστεί το Κάιρο, στη βάση των τεκτονικών αλλαγών τόσο σε γεωπολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Η πρώτη προσπάθεια επαναπροσέγγισης έγινε τον Φεβρουάριο του 2024, με τον Τούρκο πρόεδρο να πραγματοποιεί επίσημη επίσκεψη στην Αίγυπτο έπειτα από 12 χρόνια. Είχε προηγηθεί η ανατροπή του Μοχάμεντ Μόρσι τον Ιούλιο του 2013 –του πρώτου δημοκρατικά εκλεγμένου προέδρου της Αιγύπτου– από τον στρατηγό Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι. Ο Τούρκος πρόεδρος τότε είχε αποκαλέσει τον Σίσι πραξικοπηματία και δολοφόνο και οι δύο χώρες είχαν διακόψει τις διπλωματικές τους σχέσεις. Ο κύριος λόγος ήταν ότι ο καθηγητής Μόρσι, όπως αποκαλούνταν, υπήρξε εξέχον ηγετικό στέλεχος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Η τότε συνάντηση του αλ Σίσι με τον Ερντογάν είχε ως κύριο θέμα την τύχη των Παλαιστινίων, καθώς η τουρκική επιρροή στη Χαμάς και στους Αδελφούς Μουσουλμάνους μπορεί να εξασφαλίσει στην Αίγυπτο την εσωτερική της ασφάλεια. Σε αντάλλαγμα, το Κάιρο σκοπεύει να αυξήσει τον όγκο του εμπορίου με την Άγκυρα στα 15 δισ. δολάρια. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις κοινές τους δηλώσεις οι δύο ηγέτες δεν είπαν κουβέντα για τις θαλάσσιες ζώνες, κυρίως για το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο που υπογράφηκε το 2019 και είχε καταγγείλει η Αίγυπτος.
Το Κάιρο, μάλιστα, με προεδρικό διάταγμα το 2022 κατέθεσε συντεταγμένες οριοθετώντας τα θαλάσσια σύνορα της Αιγύπτου με τη Λιβύη προς δυσμάς, εξουδετερώνοντας τη συμφωνία Άγκυρας–Τρίπολης.
Εδώ έρχεται, όμως, να αναδειχθεί η προβληματική συμφωνία της τμηματικής οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου που υπογράφηκε το καλοκαίρι του 2020. Υποτίθεται ότι η συμφωνία αυτή ήρθε ως απάντηση στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, χωρίς όμως να γίνει η οριοθέτηση στη βάση της αρχής της μέσης γραμμής, πάγια θέση της Ελλάδας έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο.
Αυτό επετεύχθη με την Αθήνα να αποδέχεται τη μειωμένη επήρεια μεγάλων νησιών, όπως η Κρήτη και η Ρόδος, ενώ αγνοήθηκε παντελώς η επήρεια του Καστελορίζου. Και αυτό γιατί, εάν η Αίγυπτος την αναγνώριζε, θεωρείται βέβαιο ότι η Τουρκία θα χρησιμοποιούσε τους Αδελφούς Μουσουλμάνους για να υποδαυλίσει αναταραχές με στόχο την ανατροπή του αλ Σίσι.
Η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία, δυστυχώς, αποκλίνει από τις πρόνοιες του Δικαίου της Θάλασσας και αποδυναμώνει τις ελληνικές θέσεις έναντι των παράνομων διεκδικήσεων της Τουρκίας. Και μπορεί η Τουρκία να καταδίκασε αρχικά τη συμφωνία αυτή, εάν όμως Αθήνα και Άγκυρα συμφωνήσουν να προσφύγουν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η Τουρκία θα την επικαλεστεί προκειμένου να καταργήσει ή έστω να περιορίσει την επήρεια των ελληνικών νησιών σε θαλάσσιες δικαιοδοτικές ζώνες.
