Ιδέες του ευρωπαϊκού ιστορισμού & εθνική ιστοριογραφία

Η συγκρότηση της επιστημονικής ιστορίας συνδέεται στενά με το ρεύμα του ιστορισμού, το οποίο αναπτύχθηκε στην Ευρώπη τον 19ο αιώνα και επιδίωξε τη μελέτη του παρελθόντος με αυστηρές μεθοδολογικές αρχές, βασισμένες στην κριτική αξιοποίηση των πηγών και στην προσπάθεια κατανόησης κάθε ιστορικής εποχής μέσα στο ιδιαίτερο ιστορικό της πλαίσιο. Κεντρική μορφή αυτής της αντίληψης υπήρξε ο Leopold von Ranke, ο οποίος υποστήριξε ότι έργο του ιστορικού είναι να παρουσιάζει τα γεγονότα «όπως πραγματικά συνέβησαν», θεμελιώνοντας την ιστορία ως αυτόνομη επιστήμη απαλλαγμένη από φιλοσοφικές ή ιδεολογικές γενικεύσεις. Οι βασικές ιδέες του ευρωπαϊκού ιστορισμού, όπως η έμφαση στη μοναδικότητα των ιστορικών φαινομένων, η σημασία του έθνους ως ιστορικού υποκειμένου και η αναζήτηση ιστορικής συνέχειας, επηρέασαν καθοριστικά τους πρωτεργάτες της ελληνικής εθνικής ιστοριογραφίας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Κωνσταντίνο Παπαρρηγόπουλο , ο οποίος επιχείρησε να συγκροτήσει μια ενιαία αφήγηση της ελληνικής ιστορίας από την αρχαιότητα έως τους νεότερους χρόνους, προβάλλοντας τη διαχρονική συνέχεια του ελληνικού έθνους και συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της εθνικής ιστορικής συνείδησης στο πλαίσιο του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.